Zarys historii Politechniki Gdańskiej po 1945

prof. dr hab. inż. Edmund Wittbrodt, prof. zw. PG

ODBUDOWA I PIERWSZE LATA

W styczniu 1945 roku, kiedy niemieckie władze politechniki zaczynały ewakuację niemieckich pracowników uczelni i zbiorów z Gdańska do Schmalkalden w Turyngii, gdzie miano uruchomić politechnikę zastępczą, Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej rozpoczął przygotowania do przejęcia budynków i urządzeń uczelni. Powołano dwie grupy operacyjne do spraw zabezpieczenia i organizacji uczelni: pierwszą w Lublinie, na wniosek inż. Franciszka Otto, drugą zaś w Krakowie, gdzie ówczesny minister oświaty Stanisław Skrzeszewski podpisał 17 lutego odpowiednie nominacje, wyznaczając na jej przewodniczącego dr. Stanisława Turskiego. Wojska Armii Czerwonej oraz oddziały polskie wkroczyły do Gdańska 29 marca 1945 roku. Już 5 kwietnia, a więc pięć dni po zakończeniu walk, przybyła do Gdańska Delegacja Ministerstwa Oświaty ds. Politechniki Gdańskiej. W jej skład wchodzili: dr Stanisław Turski, inż. Kazimierz Kopecki, dr Kazimierz Kubik, inż. Franciszek Otto i Stanisław Szymański.

Delegacja zastała uczelnię w znacznej części zniszczoną. Już wstępna ocena wskazywała, że potrzeba będzie wiele pracy i trudu do jej uruchomienia. Najbardziej ucierpiał Gmach Główny. Według szacunków 60 proc. jego kubatury uległo zniszczeniu. Pożar strawił centralną część budynku z główną klatką schodową oraz tylne trakty z aulą, rektoratem i biblioteką, gdzie runęły wszystkie stropy. Zniszczeniu uległa również część niewywiezionego księgozbioru. Pozostałe budynki były w dużo lepszym stanie. W budynku Wydziału Chemii wypaleniu uległa jedynie część pomieszczeń od strony Gmachu Głównego. Jednakże w dużym stopniu zniszczona została aparatura pomiarowa, urządzenia i inne pomoce naukowe. Budynek Wydziału Elektrycznego pozostał nieuszkodzony, dlatego wyposażenie większości sal i gabinetów zmagazynowano w należącej do niego hali maszyn i w piwnicach. Nie ucierpiał znajdujący się obok budynek Instytutu Wodnego i Aerodynamicznego, który podczas wojny zaadaptowano na szpital. Bez większych zniszczeń, poza stratą oszklenia, zachowało się mocno przestarzałe Laboratorium Maszynowe. W jego pomieszczeniach Delegacja otworzyła swoje biuro. Budynek Laboratorium Wytrzymałościowego miał rozbitą część ściany frontowej z narożnikiem, natomiast znajdujące się w nim maszyny uległy tylko niewielkim uszkodzeniom. Zniszczenia wojenne oceniono łącznie na około 16 proc. kubatury wszystkich budynków politechniki (w skład siedmiu przedwojennych budynków wchodziły: Gmach Główny, Stara Chemia, Laboratorium Maszynowe, Wydział Elektryczny, Misiówka, Portiernia i Domek Ogrodnika). Najdotkliwszy okazał się później znikomy stan ich oszklenia, którego braki oceniono na 80 proc. Naprawy wymagało ogrodzenie i wszystkie rozbite bramy. Na terenie uczelni znajdowano także zwłoki ludzkie.

Choć szybkie uruchomienie uczelni wydawało się rzeczą wątpliwą, przystąpiono niezwłocznie do zabezpieczenia i odbudowy jej budynków. Pomagali w tym zgłaszający się kandydaci na studia.

Status prawny uczelni został uregulowany decyzją Krajowej Rady Narodowej. Politechnika w Gdańsku, mocą „Dekretu z dnia 24 maja 1945 roku o przekształceniu Politechniki Gdańskiej w polską państwową szkołę akademicką" (Dziennik Ustaw RP Nr 21, Warszawa, 11 czerwca 1945), stała się polską państwową szkołą akademicką (art. 1 tego dekretu stanowił: „Politechnika Gdańska staje się polską państwową szkołą akademicką").

Coraz liczniej zaczęli przybywać pracownicy naukowi, przede wszystkim z Politechniki Lwowskiej i Politechniki Warszawskiej, w tym wielu wybitnych i znanych przed wojną profesorów. Przyjeżdżali także powracający z obozów oficerowie i inżynierowie. Wracali przedwojenni polscy studenci i absolwenci politechniki. Wszyscy oni włączyli się do prac przy odbudowie uczelni. W ciągu maja i czerwca uruchomiono uczelnianą elektrownię, która pracowała głównie na potrzeby portu i miasta. W lipcu przystąpiono do odbudowy ścian i dachu Laboratorium Wytrzymałościowego. Zabezpieczone maszyny wykorzystywano również do obsługi obiektów przemysłowych odbudowywanych na terenie Wybrzeża. Przystąpiono też do odbudowy Laboratorium Chemicznego. Wobec zbliżającego się otwarcia roku akademickiego i inauguracji zajęć dydaktycznych, skoncentrowano się na przygotowaniu sal wykładowych, kreślarń i laboratoriów. Ogromnej uwagi wymagały sprawy mającej nastąpić rekrutacji na studia, obsady kadrowej, a także organizacji dziekanatów i Biblioteki.

Do Gdańska przybył, mianowany przez ministra oświaty, pierwszy rektor, prof. Stanisław Łukasiewicz, przedwojenny profesor Politechniki Lwowskiej. Dekret Rady Ministrów przewidywał utworzenie czterech wydziałów: Wydziału Inżynierii Lądowej, Wydziału Mechaniczno-Elektrycznego, Wydziału Budowy Okrętów oraz Wydziału Chemicznego. Od pierwszej chwili istniała jednak potrzeba utworzenia również Wydziału Architektury. Ostatecznie powstało sześć wydziałów. Ich organizatorami i pierwszymi dziekanami byli: prof. Marian Osiński (Wydział Architektury), prof. Aleksander Rylke (Wydział Budowy Okrętów), prof. Włodzimierz Wawryk (Wydział Chemiczny), prof. Karol Taylor (Wydział Mechaniczny), prof. Kazimierz Kopecki (Wydział Elektryczny), prof. Karol Pomianowski (Wydział Inżynierii Lądowej i Wodnej). Prorektorem został dr Stanisław Turski, a potem również prof. Edward Geisler.

W 1945 roku kadra nauczająca liczyła 112 pracowników naukowych, w tym 8 profesorów zwyczajnych i 28 na stanowiskach profesorskich. Do pierwszego zespołu profesorskiego należeli: Ignacy Adamczewski, Michał Broszko, Bronisław Bukowski, Władysław Czerny, Mieczysław Dębicki, Łukasz Dorosz, Władysław Florjański, Maksymilian Tytus Huber, Bogumił Hummel, Julian Kamecki, Stanisław Kaniewski, Antoni Kozłowski, Paweł Kułakowski, Władysław Lam, Ignacy Malecki, Feliks Markowski, Stefan Minc, Witold Minkiewicz, Jarosław Naleszkiewicz, Stanisław Obmiński, Franciszek Otto, Zdzisław Pazdro, Adolf Polak, Aleksander Potyrała, Stanisław Puzyna, Leon Stankiewicz, Tadeusz Sulma, Paweł Szulkin, Jan Szwarc, Eustachy Tarnowski, Karol Taylor, Stanisław Trzetrzewiński, Wiktor Wiśniowski, Mieczysław Wolfke i Józef Wysocki.

Ogromny wysiłek pracowników i przyszłych studentów zakończył się sukcesem. Już 22 października 1945 roku, pierwszym i uroczystym wykładem prof. Ignacego Adamczewskiego, rozpoczęła się nauka na wszystkich wydziałach. Większość wykładów odbywała się w lepiej zabezpieczonych budynkach: Laboratorium Maszynowego, Wydziału Elektrycznego, Instytutu Wytrzymałości i Auditorium Maximum. Jednak z powodu trudności w prowadzeniu zajęć w niedogrzanych pomieszczeniach rektor zarządził dłuższą przerwę świąteczną. Przesunięto również oficjalną inaugurację na okres późniejszy. Odbyła się ona 9 kwietnia 1946 roku w Auditorium Maximum. Po przemówieniu inauguracyjnym rektora, którym był wówczas prof. Stanisław Turski, zebrani po raz pierwszy w murach Politechniki Gdańskiej wysłuchali pieśni Gaude Mater Poloniae. Wykład inauguracyjny, pt.: Technika współczesna a wiedza przyrodnicza, wygłosił jeden z największych ówczesnych uczonych i autorytetów, prof. Maksymilian Tytus Huber. Mówił on o postępie technicznym w okresie II Wojny Światowej, podkreślając wagę prób nad rozbiciem atomu. Wykład, nacechowany miłością do Ojczyzny, zakończony został słowami „Salus Rei Publicae suprema lex" (Dobro państwa niech będzie najwyższym prawem).

W pierwszym roku akademickim 1945/1946 studia na Politechnice Gdańskiej rozpoczęło 1647 studentów. Uczelnia od początku stała się atrakcyjna przede wszystkim ze względu na Wydział Budowy Okrętów, a także z powodu ogromnego zapotrzebowania w zniszczonej Polsce na wysoko wykwalifikowaną kadrę inżynierską. Pierwszy rok akademicki zakończono 13 lipca 1946 roku, a w dwa tygodnie później zarządzono egzaminy. Egzaminy wstępne na drugi powojenny rok akademicki odbyły się w dniach 23-28 września 1946 roku.

Już w sierpniu 1945 roku powołano Bibliotekę. Na początku działała ona w bardzo skromnych warunkach, w dwóch pokojach o powierzchni 66 m2. Jej obsadę stanowiło jedynie trzech pracowników. W zasobach bibliotecznych znalazła się ocalała część zbiorów katedralnych oraz starodruki, ukryte we wsi kaszubskiej Swincz. Z zebranych łącznie 26 tys. tomów, głównie książek humanistycznych, po selekcji pozostało tylko 8 tys. tomów, które stały się podstawą nowego księgozbioru. Wpływ na późniejszy, systematyczny rozwój biblioteki miał powołany w 1950 roku na stanowisko kierownika Biblioteki Głównej dr Marian Des Loges.

Od samego początku rozpoczęła również działalność samorządna organizacja studencka, kontynuująca tradycje przedwojennej Bratniej Pomocy, której założycielem i pierwszym prezesem był Adam Doboszyński. Prezesem reaktywowanej 25 sierpnia 1945 roku Bratniej Pomocy Studentów Politechniki Gdańskiej został przybyły z grupą operacyjną Stanisław Szymański z Wydziału Budowy Okrętów – członek przedwojennego „Bratniaka". Bratnia Pomoc zajęła się organizowaniem życia studenckiego. Między innymi już w 1945 roku uruchomiła pierwszą stołówkę studencką. Wystąpiła również do społeczności akademickiej z apelem o odpracowanie 80 godzin przy odgruzowywaniu i odbudowie zarówno samej politechniki, jak i miasta.

BYLI STUDENCI POLACY

Prof. Stanisław Hückel, w Księdze pamiątkowej z 1955 roku, pisze: „(…) tradycje, do których nawiązywała Politechnika Gdańska, były takie, jakie przynosili ludzie, którzy ją tworzyli. Byli to profesorowie Politechniki Warszawskiej i Lwowskiej, a w mniejszym stopniu byli wychowankowie Politechniki Gdańskiej".

Pomimo to, należy podkreślić, że około 40 byłych studentów i absolwentów uczelni z okresu Wolnego Miasta podjęło tu pracę. Byli wśród nich między innymi: prof. Stanisław Błaszkowiak, prof. Bronisław Bukowski, doc. Henryk Hadrian, prof. Alfons Hoffman, prof. Jerzy Doerffer, prof. Józef Kazimierczak, wykł. Alfons Kwiczor, prof. Walerian Libura, prof. Roman Lipowicz, prof. Witold Nowacki, prof. Wojciech Orszulok, prof. Jerzy Pacześniak, prof. Jan Piasecki, prof. Aleksy Potocki, prof. Aleksander Potyrała, prof. Janusz Stanisławski, prof. Janusz Staszewski, prof. Mieczysław Rodkiewicz, prof. Witold Urbanowicz i doc. Roman Wieloch. Wielu z nich zostało bardzo znanymi i cenionymi specjalistami, o wybitnym dorobku naukowym.

Poza tym ponad 30 byłych studentów i absolwentów uczelni z okresu Wolnego Miasta podjęło pracę naukową w innych uczelniach polskich. Przykładami mogą tu być: prof. Jan Anioła i prof. Jerzy Glaser (Akademia Górniczo-Hutnicza); prof. Krystian H. Eyman, prof. Zygfryd Jung, prof. Julian Kryński, prof. Jan Rzewuski, prof. Paweł Schleifer i prof. Witold Szuman (Politechnika Warszawska); prof. Zbigniew Orzeszkowski i prof. Jan Trojak (Politechnika Wrocławska); prof. Witold Kręglewski, prof. Teobald Olejnik, prof. Józef Węglarz, doc. Kazimierz Szymański i doc. Jarosław Ulatowski (Politechnika Poznańska).

Wielu przedwojennych studentów z ogromnym zapałem włączyło się również do odbudowy i rozbudowy zniszczonego w czasie wojny przemysłu. Ponad 20 z nich stanowiło kadrę kierowniczą instytutów naukowych i urzędów państwowych, 37 pracowało w przemyśle kluczowym, 10 w górnictwie, 3 w budownictwie, 8 w architekturze, 9 w hutnictwie, 8 w cukrownictwie, 4 w kolejnictwie, zaś 21 w energetyce. Najwięcej, bo około 40, włączyło się w tworzenie polskiego przemysłu okrętowego. Wystarczy wspomnieć prof. Witolda Urbanowicza, który wraz z Wacławem Czarnowskim i innymi zajmował się od pierwszych chwil po wyzwoleniu organizowaniem polskich stoczni. Już w 1945 roku został on pierwszym dyrektorem naczelnym, a następnie dyrektorem technicznym Zjednoczenia Stoczni Polskich. W 1950 roku utworzył nowy, resortowy instytut naukowo-badawczy – Morski Instytut Techniczny (przemianowany w 1951 roku na Instytut Morski). Z jego inicjatywy rozwinęła się nowa dyscyplina – architektura okrętów, a Politechnika Gdańska, jako pierwsza uczelnia w świecie kształciła kadrę w tej specjalności. Byli studenci Polacy włączyli się również w przygotowywanie kadr dla przemysłu okrętowego. Profesor Aleksander Potyrała, który jeszcze w czasie wojny w 1943 roku organizował kursy budowy okrętów na tajnej Politechnice Warszawskiej, po wojnie czynnie włączył się do organizacji studiów w zakresie budownictwa okrętowego. W sierpniu 1945 roku zorganizował Państwowe Liceum Budowy Okrętów w Gdańsku „Conradinum", którego był dyrektorem do końca 1949 roku. W organizowaniu Wydziału Budowy Okrętów w Politechnice Gdańskiej prof. Aleksander Potyrała współdziałał z prof. Aleksandrem Rylkem.

ZWIĄZKI Z GOSPODARKĄ

Przeglądając karty z historii Politechniki Gdańskiej należy wspomnieć, że od pierwszych lat powojennych wyraźnie zaznaczył się morski charakter uczelni. Już w 1945 roku Wydział Budowy Okrętów skupiał wszystkie dyscypliny konieczne dla przemysłu okrętowego, żeglarstwa i rybołówstwa. Bliskie związki z przemysłem sprawiły, że Politechnika stała się nieodzownym elementem rozwoju gospodarczego regionu nadmorskiego. Wysiłkom związanym z odbudową i rozbudową uczelni towarzyszyły prace przy odbudowie i rozbudowie miasta oraz przemysłu, w tym powstającego przemysłu stoczniowego. Włączyli się w to pracownicy, a także i studenci wszystkich wydziałów.

W okresie minionego 65-lecia kadrę Politechniki Gdańskiej stanowiło wielu wybitnych przedstawicieli nauki. Część z nich odeszła od nas na zawsze, inni nadal aktywnie pomnażają dorobek nauki polskiej i światowej. Z Politechniką związał się w latach 1945-1949 wspomniany już prof. Maksymilian Tytus Huber. Jego prace w zakresie teorii sprężystości stawiają go w rzędzie czołowych badaczy świata. Głęboko w pamięci utrwaliła się działalność prof. Adolfa Polaka, konstruktora maszyny parowej zastosowanej na pierwszym polskim statku pełnomorskim s/s „Sołdek". Na Wydziale Budowy Okrętów opracowano technikę wodowania bocznego autorstwa prof. Aleksandra Rylkego, a prof. Jerzy Doerffer jest twórcą połówkowej metody budowy statków oraz innych nowatorskich rozwiązań związanych z przemysłem okrętowym. Prof. Lech Kobyliński jest twórcą pierwszego polskiego wodolotu „Zryw" oraz inicjatorem i założycielem Ośrodka Doświadczalnego w Iławie. Prof. Witold Urbanowicz był współorganizatorem polskich stoczni, a także twórcą specjalności architektury statków. Uznanym światowym autorytetem w dziedzinie mechaniki ustrojów okrętowych był prof. Józef Więckowski. W pracowni prof. Mieczysława Dębickiego narodził się pierwszy polski samochód ciężarowy Star 20, a w pracowni prof. Edwarda T. Geislera pierwsza polska obrabiarka do metali. Twórcą jednej z pierwszych powojennych koncepcji budowy miast i zagospodarowania pasa nadmorskiego był znany urbanista prof. Władysław Czerny. Architekci Politechniki Gdańskiej wywarli znaczny wpływ na odbudowę i historyczną rekonstrukcję Głównego Miasta w Gdańsku. Wykonali oni pod kierunkiem wybitnego architekta prof. Mariana Osińskiego dokumentację historyczną, która stała się podstawą późniejszych prac przywracających dawny kształt naszemu miastu. Katedrą Projektowania Portów i Przymorza, która była ewenementem w polskich uczelniach technicznych, kierował prof. Wacław Tomaszewski, projektujący przed wojną i po wojnie obiekty portowe.

W zakresie budownictwa obiektów wodnych nie sposób nie wspomnieć tak zasłużonych profesorów, jak: Wacław Balcerski, Romuald Cebertowicz, Stanisław Hückel i Karol Pomianowski. Ich prace dotyczące obiektów hydrotechnicznych wręcz warunkowały rozbudowę i budowę polskich portów, dróg i elektrowni wodnych, czy też, jak w przypadku prof. Romualda Cebertowicza, przy zeskalaniu gruntów, głównie pod zagrożonymi obiektami zabytkowymi. Ogromny wkład w rozwój polskiej energetyki wnieśli profesorowie: Robert Szewalski – konstruktor pierwszej polskiej turbiny parowej, Kazimierz Kopecki – twórca szkoły naukowej energetyki kompleksowej i Stanisław Szpor – wybitny znawca wyładowań atmosferycznych oraz ochrony przed ich skutkami. Pamiętać też należy o takich profesorach, jak: Damazy Tilgner, Henryk Niewiadomski, Andrzej Ledóchowski i ich znaczących osiągnięciach w dziedzinie chemii spożywczej oraz badaniach nad lekami. Należy również wspomnieć, że profesorem naszej uczelni w latach 1947-1952 był prof. Witold Nowacki, były prezes Polskiej Akademii Nauk, wybitny specjalista w dziedzinie mechaniki budowli, teorii sprężystości i termosprężystości.

Przywołano tu tylko kilkanaście nazwisk uczonych, którzy związani z Politechniką Gdańską, wnieśli swój niekwestionowany wkład w rozwój nauki i gospodarki. Wśród naszej obecnej kadry naukowej znajdują się badacze prawie wszystkich dziedzin i specjalności naukowych, wysoko notowani w nauce światowej. Warto chociażby wspomnieć zasługi prof. Edwarda Borowskiego w rozwoju chemii leków oraz prof. Jerzego Konopy, szczególnie w zakresie leków nowotworowych, a także prof. Piotra Kowalika, który otrzymał pierwszą światową nagrodę edukacji ekologicznej SETAC na Kongresie Ekochemii i Ekotoksykologii w Lizbonie (1993) oraz nagrodę Bertebosa Szwedzkiej Królewskiej Akademii Nauk Rolniczych i Leśnych, tzw. rolniczą Nagrodę Nobla (2005). Można też wymienić profesorów młodszego pokolenia, którzy otrzymali niezwykle prestiżowe nagrody oraz zdobyli uznanie w świecie nauki, jak prof. Zdzisław Kowalczuk – laureat Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, tzw. „polski Nobel" i prof. Andrzej Czyżewski – laureat nagrody głównej ministra nauki i informatyzacji „Oskar Nauki" w kategorii INFO. Profesorowie Politechniki zdobywali najwyższe laury w konkursie o Nagrodę Naukową Miasta Gdańska im. Jana Heweliusza, którego laureatami są: prof. Edward Borowski, prof. Edmund Wittbrodt, prof. Jacek Namieśnik i prof. Michał Mrozowski. Nadzieją napawa też fakt, że wśród politechnicznych uczonych są również trzydziestoletni badacze o uznanych już osiągnięciach. Do nich należy między innymi dr hab. inż. Krzysztof Giaro, laureat Nagrody Prezesa Rady Ministrów oraz „Młodego Heweliusza" (2003). Prof. Janusz Rachoń za wdrożenie nowej technologii leków przeciwko osteoporozie otrzymał Nagrodę Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w 2006 roku, a Nagrodę Prezesa Rady Ministrów w 2007 roku. Międzynarodowe nagrody i wyróżnienia w ostatnich latach uzyskali: prof. Jan Hupka, wraz z prof. J.D. Millerem (University of Utah) i dr. Robertem Aranowskim – otrzymał Grand Prix Targów Techniki Przemysłowej, Nauki i Innowacji Technocon-Innowacje 2008 za mobilny reaktor cyklonowy, a prof. Andrzej Czyżewski Złoty Medal 36 Międzynarodowego Salonu Wynalazczości w Genewie za mobilne multimedialne systemy do badań przesiewowych słuchu i mowy (2008) oraz Złoty Medal Międzynarodowych Targów Wynalazczości Concours Lepine we Francji za interfejs komputerowy Usto-mysz i Inteligentny długopis. Prof. Włodzimierz Przybylski zdobył Srebrny Medal 57 Światowej Wystawy Wynalazków, Badań Naukowych i Nowych Technologii za innowacyjną obróbkę powierzchni elementów maszyn metodą dogniatania (2008). Wyróżnione też zostały osiągnięcia: prof. Andrzeja Czyżewskiego – opracowanie typoszeregu komputerowych interfejsów multimedialnych oraz ich wdrożenie w zastosowaniu edukacyjnym, medycznym, w obronności i w przemyśle, prof. Andrzeja Stepnowskiego – cyfrowy komunikator – interkom żołnierza, kryptonim i-COM oraz prof. Hanny Obarskiej-Pempowskiej – nowe metody redukcji emisji zanieczyszczeń i wykorzystanie produktów ubocznych oczyszczalni ścieków.

W działalności licencyjnej i wdrożeniowej zawsze plasowaliśmy się w czołówce wyższych uczelni technicznych w Polsce. Nie ma w naszym regionie takiej dziedziny życia, w której ówcześni i obecni pracownicy Politechniki Gdańskiej nie uczestniczyliby aktywnie, bądź to jako bezpośredni twórcy, projektanci i konstruktorzy bądź jako opiniodawcy, eksperci i doradcy.

OKRESY TRUDNE

W historii Politechniki Gdańskiej były okresy trudne, związane z wywieraniem nacisków politycznych i presji. Krótko trwała działalność Bratniej Pomocy Studentów Politechniki Gdańskiej. Po głośnej sprawie tzw. „Jednodniówki" została ona brutalnie przerwana. W dniu 24 października 1949 roku komisja dyscyplinarna, powołana przez ówczesnego ministra oświaty, relegowała ze studiów czterech studentów z powodu opracowania i wydania „Jednodniówki" pt. XXV Lat Bratniej Pomocy. Kurator Bratniej Pomocy, prof. Wiktor Wiśniewski, został karnie przeniesiony na Politechnikę Wrocławską.

Represje pierwszych lat powojennych dotknęły również prof. Hilarego Sipowicza, skazanego na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych wyrokiem prokuratury wojskowej na wieloletnie więzienie.

Represje polityczne zdarzały się również miejsce w okresach późniejszych, najczęściej związanych z przełomami politycznymi w Polsce, jak w przypadku prof. Damazego Tilgnera, bezpodstawnie wydalonego z uczelni w końcu lat sześćdziesiątych. Ta sprawa zakończona została przywróceniem czci i godności Profesorowi przez władze państwowe w początkach lat dziewięćdziesiątych. Także bolesna była sprawa doc. Emila Tasznera, również usuniętego z uczelni. To tylko wybrane przykłady ofiar systemu totalitarnego, który tak bardzo doświadczył pracowników naukowych w tym okresie funkcjonowania Politechniki. Wydarzenia marcowe 1968 roku na Politechnice Gdańskiej miały swoje konsekwencje w prześladowaniu studentów aktywnie uczestniczących w tych wydarzeniach. Były aresztowania i komisje dyscyplinarne.

Także w najnowszej historii uczelni, zwłaszcza po wprowadzeniu w 1981 roku stanu wojennego, dochodziło do licznych aktów represji. Dotyczyły one zresztą nie tylko pracowników, ale i studentów. Byli oni szykanowani, zawieszani w zajęciach, relegowani z uczelni, a także skazywani na wieloletnie więzienia. Dla wielu pracowników bolesne było wstrzymywanie awansów naukowych i wyjazdów zagranicznych.

ROZBUDOWA UCZELNI

Najdłużej trwała odbudowa najbardziej zniszczonego Gmachu Głównego. Konieczne było wzmocnienie konstrukcji części środkowej, w wyniku czego uzyskał on nowy wystrój, a pomieszczenia otrzymały: Biblioteka Główna, Rektorat, Kwestura oraz Katedra Rysunku, Malarstwa i Rzeźby. Odbudowana została aula. Wraz z rozwojem uczelni konieczna stała się jej rozbudowa. W 1948 roku oddano na potrzeby Laboratorium Wysokich Napięć i Przyrządów Rozdzielczych nadbudowany gmach przy ul. Własna Strzecha 18a. Następnie kolejno oddawano do użytku: pawilon Radiotechniki i dobudowane skrzydła w budynku Wydziału Chemii (1951), nowy gmach Chemii i halę doświadczalną dla Wydziału Budownictwa Wodnego (1952), nowy gmach Budownictwa Wodnego oraz łącznik pomiędzy budynkami Laboratorium Wytrzymałościowego i Laboratorium Żelbetowego, przeznaczony dla Wydziału Budownictwa Lądowego (1953), nową kotłownię i stację transformatorową (1954), skrzydło budynku dla Katedry Wysokich Napięć (1955), nowy gmach dla Wydziału Budowy Okrętów i Wydziału Mechanicznego oraz Laboratorium Technologii Materiałów Maszynowych (1957). Spowodowało to zwiększenie kubatury budynków uczelni o 151 669 m3, a więc o około 65 proc. w stosunku do okresu powojennego.

W latach późniejszych oddano do użytku: nowy budynek Wydziału Elektroniki, budowany w dwóch etapach (1967 i 1969), dobudowane skrzydło „B" Gmachu Głównego (l969), nowy budynek Wydziału Chemicznego (1973), nowy gmach Instytutu Okrętowego (1973), pawilon Małej Poligrafii (1975), budynek dla działu Głównego Inżyniera ds. Aparatury (1977), budynek dla Wydziału Elektrycznego przy ul. Sobieskiego 7 (1978), budynek Instytutu Elektrotechniki Morskiej i Przemysłowej (1991), a wreszcie magazyny dla Wydziału Chemicznego (1991). W 1992 roku dokonano nadbudowy Gmachu Chemii „B" oraz „C". Spowodowało to dalszy wzrost kubatury o 255 688 m3. Łączne zwiększenie kubatury wynosiło 185 proc. w stosunku do okresu powojennego.

Wraz ze wzrostem liczby studentów rosło zapotrzebowanie na miejsca w domach studenckich. Powstały dwa osiedla, przy ul. Hibnera (obecnie Do Studzienki) i ul. Wyspiańskiego. Do 1960 roku powstało siedem nowych akademików, zaś w latach 1970-1986 wybudowano trzy dalsze. W 1965 roku powstał Hotel Asystencki nr 1, a następnie budynek stołówki nr 6 i Hotel Asystencki nr 2 (1975). Powstał również kompleks Akademickiego Ośrodka Sportowego (1962). Natomiast w 1971 roku oddano do użytku Ośrodek Wypoczynkowy w Czarlinie, a potem budynek Zespołu Opieki Zdrowotnej (1972) oraz pływalnię (1972).

Na przełomie lat dziewięćdziesiątych i dwutysięcznych oddano do użytku Audytorium Novum (1999), które utworzono, modernizując starą kotłownię, oraz oddano do użytku nowy budynek Wydziału Zarządzania i Ekonomii (2002).

W latach dziewięćdziesiątych przeprowadzono remonty kapitalne wielu akademików, zapewniając studentom standard na europejskim poziomie. Przeprowadzono także remont kapitalny „Bratniaka" (2004), przeznaczonego na potrzeby samorządu studenckiego. Zakończono też pierwszy etap rewitalizacji Gmachu Głównego i oddano do eksploatacji nowoczesne pomieszczenia dydaktyczne i naukowe na poddaszu gmachu. Zakończono remont kapitalny budynku Chemii B.

Do najważniejszych inwestycji ostatnich lat zaliczyć można wzniesienie nowoczesnego gmachu Wydziału Elektroniki, Telekomunikacji i Informatyki, którego otwarcie nastąpiło w 2007 roku, przekrycie szklanymi kopułami obu dziedzińców Gmachu Głównego w 2004 roku (w jednym z nich oglądać można wahadło Foucault'a), przejęcie od miasta Gdańska i wyremontowanie budynku przy al. Zwycięstwa 27 (dawny budynek PCK), gdzie obecnie mieści się Centrum Wiedzy i Przedsiębiorczości (2009), włączenie ul. Siedlickiej do terenu Politechniki Gdańskiej (2006), a także remont i rozbudowę „Kuźni" i przebudowę pływalni.

ZMIANY ORGANIZACYJNE

Ciągły rozwój uczelni wymagał wprowadzania wielu zmian organizacyjnych. Powoływano i przekształcano wydziały, specjalności i specjalizacje. W 1948 roku utworzono Wydział Inżynierii Rolnej, przekształcony w 1950 roku w Wydział Agrotechniczny. Jednak ze względu na jego specyfikę zlikwidowano go w 1952 roku. Również w tym roku nastąpił podział Wydziału Inżynierii Lądowej i Wodnej na dwa wydziały: Wydział Budownictwa Lądowego oraz Wydział Budownictwa Wodnego. W tym samym roku z Wydziału Elektrycznego wydzielony został Wydział Łączności, który w 1967 roku przekształcono w Wydział Elektroniki. Z kolei w 1956 roku podzielony został Wydział Mechaniczny na: Wydział Maszynowy oraz Wydział Technologii Maszyn. W 1965 roku przyjęły one odpowiednio nazwy: Wydział Budowy Maszyn oraz Wydział Mechaniczny Technologiczny. Ten drugi w 1989 roku przekształcił się w Wydział Technologii Maszyn i Organizacji Produkcji.

W 1954 roku rozpoczął działalność Punkt Konsultacyjny Politechniki Gdańskiej w Elblągu. W 1969 roku przekształcono go w Zespół Oddziałów Politechniki Gdańskiej w Elblągu, dający wykształcenie w zakresie mechaniki. Od 1992 roku działał on jako Oddział Wydziału Mechanicznego Politechniki Gdańskiej. W 2000 roku na jego bazie powołano, już poza strukturą Politechniki Gdańskiej, Państwową Wyższą Szkołę Zawodową w Elblągu.

Istotne zmiany organizacyjne, spowodowane względami politycznymi, nastąpiły po Marcu'68. Zlikwidowane zostały katedry, a w ich miejsce utworzono instytuty. Jednocześnie trzy dawne wydziały: Wydział Architektury, Wydział Budownictwa Lądowego oraz Wydział Budownictwa Wodnego, już jako instytuty, połączono w jeden wydział – Wydział Budownictwa i Architektury. W obrębie wszystkich wydziałów utworzono po dwa lub trzy instytuty, a Wydział Budowy Okrętów zamieniono w samodzielny Instytut Okrętowy. Utworzono również trzy nowe instytuty międzywydziałowe: Instytut Matematyki, Instytut Fizyki oraz Instytut Nauk Społecznych.

W 1971 roku Wydział Budownictwa i Architektury rozdzielono na trzy instytuty: Instytut Architektury i Urbanistyki, Instytut Budownictwa Lądowego oraz Instytut Hydrotechniki. W 1975 roku Instytut Budownictwa Lądowego przekształcono w Wydział Budownictwa Lądowego, a w 1981 roku Instytut Architektury i Urbanistyki – w Wydział Architektury. Natomiast Instytut Hydrotechniki w 1982 roku przekształcono w Wydział Hydrotechniki. W 1984 roku utworzono Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej, a powstał on z połączenia Instytutu Matematyki i Instytutu Fizyki. Instytut Okrętowy przekształcono w 1990 roku w Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa.

W 1991 roku międzywydziałowy Instytut Nauk Społecznych przekształcony został w Instytut Ekonomii i Humanistyki. W tym samym roku obydwa „wydziały mechaniczne" połączono w jeden silny Wydział Mechaniczny, zaś w 1993 roku, wykorzystując kadrę dawnego Wydziału Technologii Maszyn i Organizacji Produkcji oraz Instytutu Ekonomii i Humanistyki, utworzono nowy wydział – Wydział Zarządzania i Ekonomii.

W ostatnich latach część wydziałów, zmieniając nieco swoje profile, przyjęła nowe nazwy. Stąd na Politechnice Gdańskiej do września 2004 roku działały następujące wydziały: Wydział Architektury, Wydział Budownictwa Wodnego i Inżynierii Środowiska, Wydział Chemiczny, Wydział Elektroniki, Telekomunikacji i Informatyki, Wydział Elektrotechniki i Automatyki, Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej, Wydział Inżynierii Lądowej, Wydział Mechaniczny, Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa, Wydział Zarządzania i Ekonomii. We wrześniu 2004 roku zapoczątkował swoją działalność Wydział Inżynierii Lądowej i Środowiska, powstały z połączenia Wydziału Budownictwa Wodnego i Inżynierii Środowiska oraz Wydziału Inżynierii Lądowej.

STUDENCI

W 1945 roku studia na Politechnice Gdańskiej rozpoczęło 1647 studentów. Liczba ta w okresie powojennym zaczęła szybko i systematycznie wzrastać, by w 1956 roku osiągnąć 6752. W okresie kryzysu politycznego w końcu lat pięćdziesiątych nastąpiło załamanie i liczba studentów spadła do 5171. W latach sześćdziesiątych i pierwszej połowie lat siedemdziesiątych nastąpił znowu wzrost liczby studentów. W 1975 roku wynosiła ona 8865. Ponowny kryzys spowodował kolejne załamanie i liczba studentów zaczęła spadać, tak że w końcu lat osiemdziesiątych osiągnęła 5495. Jak widać, lata kryzysów miały zawsze wpływ na liczbę studentów. Szczególnie sytuacja absolwentów, związana z ich niskimi zarobkami, zniechęcała skutecznie do podejmowania studiów.

Należy wspomnieć, że studenci żywo współuczestniczyli i nadal uczestniczą w funkcjonowaniu uczelni, szczególnie w sprawach socjalno-bytowych. Po rozwiązaniu Bratniej Pomocy Studentów Politechniki Gdańskiej i po Październiku'56 interesy studentów reprezentował powstały 25 listopada 1957 roku Uczelniany Parlament Zrzeszenia Studentów Polskich, którego pierwszym marszałkiem był Czesław Druet, późniejszy profesor i członek PAN. Był to pierwszy parlament uczelniany w Polsce. W ówczesnych latach ta forma samorządności stanowiła wzór działalności studenckiej dla innych uczelni. Obecny Parlament Studentów Politechniki Gdańskiej nawiązuje do tych tradycji.

Kulturotwórcza funkcja uczelni była i jest realizowana poprzez różne formy studenckiego ruchu kulturalnego. W działalności słynnych gdańskich teatrów studenckich uczestniczyli aktywnie studenci Politechniki Gdańskiej. To tu powstał i działał w latach sześćdziesiątych teatrzyk „Bim-Bom", z którym związani byli między innymi Jacek Fedorowicz, Bogumił Kobiela i Zbigniew Cybulski. Działalność „Żaka", „Kwadratowej" oraz innych klubów zlokalizowanych na terenie domów studenckich, w pełni odpowiadała temu, co się rozumie przez funkcję kulturotwórczą. Słowa uznania należą się tym wszystkim studentom, którzy przed wielu laty założyli „Kronikę Studencką", Dyskusyjny Klub Filmowy, Studencką Agencję Radiową oraz Chór Politechniki Gdańskiej, a także prowadzili inne rodzaje działalności kulturalnej. Również studencki ruch sportowy i rekreacyjny może poszczycić się znaczącymi osiągnięciami. Rolę inspirującą i organizacyjną spełniał w tym względzie Akademicki Związek Sportowy.

W minionych latach studenci Politechniki Gdańskiej odnosili liczne sukcesy w dziedzinie kultury i sportu. Przykładem może być Złoty Medal zdobyty w 2008 roku na Mistrzostwach Polski szkół wyższych w żeglarstwie, nasze studentki w 2009 roku zwyciężyły drużynowo w Akademickich Mistrzostwach w Pływaniu wśród uczelni technicznych, a nasze piłkarki zdobyły Złoty Medal w Akademickich Mistrzostwach Polski w Piłce Ręcznej. W 2008 roku Chór Politechniki Gdańskiej zdobył najwyższy laur podczas XI Łódzkiego Festiwalu Chóralnym Canto Lodziensis.

Zainteresowania naukowe studentów najpełniej uwidoczniły się w sukcesach politechnicznych kół naukowych. Do najstarszych należy Koło Naukowe Okrętowców „Korab", sięgające czasów przedwojennych. Jest ono bardzo aktywne, czego dowodem jest wygranie naszych studentów po raz trzeci z rzędu w „International Waterbike Regatta" (regaty łodzi konstruowanych przez studentów i napędzanych siłą mięśni).

Oprócz takich instytucji, jak: Samorząd Studentów Politechniki Gdańskiej i Niezależne Zrzeszenie Studentów, na Politechnice Gdańskiej działa ponad 14 organizacji studenckich, 34 koła naukowe, kluby i agendy organizacji międzynarodowych (IASTE, AIESEC).

WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA

Od początku działalności Politechniki Gdańskiej bardzo ważną rolę odgrywała współpraca międzynarodowa. Wiąże się to z renomą Politechniki Gdańskiej, która cieszy się uznaniem nie tylko w kraju, ale również i za granicą. Świadczy o tym współpraca z wieloma uczelniami zagranicznymi, liczba wspólnie realizowanych projektów dydaktycznych i badawczych, doktoraty innych uczelni nadane pracownikom Politechniki Gdańskiej, członkostwo w międzynarodowych organizacjach i stowarzyszeniach. Doktoraty honoris causa innych uczelni otrzymało wielu naszych profesorów: Ignacy Adamczewski, Maksymilian Tytus Huber, Eugeniusz Dembicki, Witold Nowacki, Jerzy Doerffer, Zenon Jagodziński, Lech Kobyliński, Kazimierz Kopecki, Bolesław Mazurkiewicz, Józef Sałaciński, Janusz Staliński, Robert Szewalski, Henryk Wierzba, Michał Białko, Zdzisław Sikorski, Piotr Kowalik, Tadeusz Godycki-Ćwirko.

W latach dziewięćdziesiątych realizowano ponad 60 umów z uczelniami zagranicznymi, które w większości są liczącymi się w świecie ośrodkami naukowymi i badawczymi. Już w latach sześćdziesiątych, gdy ze względów politycznych kontakty ze światem były utrudnione, Politechnika Gdańska utrzymywała je nie tylko z krajami byłej Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej. Współpracowała bowiem także z uczelniami Niemiec, Finlandii, Francji, byłej Jugosławii oraz USA. Dzięki pogłębianiu wiedzy na uczelniach zachodnich możliwe było prowadzenie oryginalnych badań, a także podnoszenie własnych kwalifikacji i uzyskiwanie stopni naukowych. Wynikiem tej współpracy było wiele wspólnych publikacji.

Pracownicy naukowi Politechniki Gdańskiej często uczestniczą w konferencjach i sympozjach naukowych. Równie często chętnie odwiedzają Politechnikę partnerzy zagraniczni. Rośnie ranga Politechniki Gdańskiej jako uczelni o uznanej renomie i tradycji. To do niej zwracają się uniwersytety zagraniczne z propozycjami współpracy.

Do znacznego ożywienia współpracy międzynarodowej w latach dziewięćdziesiątych przyczyniło się wprowadzenie programu Tempus w ramach funduszu pomocowego Unii Europejskiej Phare. Od roku 1990, w którym Politechnika uzyskała 8 trzyletnich programów Joint European Projects (JEP), poszerzył się znacznie krąg instytucji współpracujących z naszą uczelnią. W każdym programie uczestniczyło co najmniej dwóch partnerów ze Wspólnoty Europejskiej, a realizowano też programy z kilkunastoma partnerami. W latach dziewięćdziesiątych realizowanych było ponad 30 programów Tempus. W ostatnich latach weszły w życie nowe projekty Socrates-Erasmus, a także kilkanaście ramowych programów badawczych Unii Europejskiej. W ich ramach utworzono na uczelni dwa centra doskonałości: Centrum Analityki i Monitoringu Środowiskowego (CEEAM) oraz Centrum Rewitalizacji Budowli Miejskich (CURE). W ramach 6. Programu Ramowego Unii Europejskiej rozpoczęto realizację wysokonakładowego programu „Personalized Information Platform for Life and Heath Sernice". Wprowadzenie w życie tych programów przyczyniło się do znacznego rozwoju dydaktycznej bazy laboratoryjnej i komputeryzacji uczelni, a także ułatwiło wymianę zagraniczną kadry naukowej i studentów.

OSTATNIE LATA

W 1989 roku doszło w Polsce do przełomowych wydarzeń politycznych, w których dominującą rolę odegrało Wybrzeże Gdańskie. Tu powstała „Solidarność". W tych doniosłych wydarzeniach mieli swój udział pracownicy i studenci Politechniki Gdańskiej. Na uczelni rozpoczęło działalność Niezależne Zrzeszenie Studentów. Powstała III Rzeczpospolita – państwo demokratyczne o gospodarce rynkowej.

Transformacja systemu była niezwykle trudna. Szkolnictwo wyższe, tak jak i cała gospodarka, wymagało istotnych zmian. Charakteryzowała je duża liczba wąskich specjalizacji, jednolity pięcioletnimi system studiów o narzuconym centralnie sztywnym programem kształcenia, a samo studiowanie odznaczało się małą samodzielnością. W Polsce zaledwie 10 proc. społeczeństwa (w obszarach wiejskich niecałe 2 proc.) legitymizowało się wykształceniem wyższym, a studia wyższe podejmowało tylko 12 proc. młodzieży w grupie wiekowej 19-24 lata. Wszystko to nie odpowiadało wyzwaniom budowanej w Polsce gospodarki rynkowej.

Zmiany rozpoczęły się od wprowadzenia nowych regulacji prawnych. Parlament przyjął nowe ustawy: Ustawę o szkolnictwie wyższym (1990) oraz Ustawę o tytule naukowym i stopniach naukowych (1990), a także Ustawę o Komitecie Badań Naukowych (1991). Uczelnie otrzymały dużą autonomię, wprowadzono jeden tytuł naukowy profesora, zlikwidowano stanowisko docenta. Zmienił się system finansowania badań naukowych. Wprowadzone zostały elementy konkurencyjności. Zgodnie z ustawą przeprowadzono wybory władz akademickich uczelni według nowej ordynacji wyborczej, a nowe władze zaczęły zarządzać uczelnią w dniu 1 grudnia 1990 roku. Nowy statut uczelni, przyjęty przez Senat Politechniki Gdańskiej w 1991 roku, dawał dużą swobodę i samodzielność wydziałom, które stały się podstawowymi jednostkami organizacyjnymi. W wielu sprawach mogły one samodzielnie podejmować decyzje, w tym dotyczące struktury wewnętrznej. Wzmocniona została pozycja dziekanów, którzy otrzymali duże kompetencje, ale równocześnie obarczono ich znacznymi obowiązkami i odpowiedzialnością. W 1993 roku rozpoczęto wydawanie czasopisma „Pismo PG. Pismo pracowników i studentów Politechniki Gdańskiej".

Politechnika Gdańska od razu spełniała wszystkie wymagania stawiane przez ustawę uczelniom autonomicznym. Zatrudniała ponad 80 tytularnych profesorów, a większość wydziałów miała pełne prawa akademickie (doktoryzowania i habilitowania). Były to następujące wydziały: Wydział Budownictwa Lądowego, Wydział Chemiczny, Wydział Elektroniki, Wydział Elektryczny, Wydział Hydrotechniki oraz Wydział Mechaniczny. W ocenie ówczesnego Komitetu Badań Naukowych, uwzględniającej wyniki badań naukowych, sześć wydziałów uzyskało najwyższą kategorię A, za osiągnięcia liczące się w skali międzynarodowej. Były to: Wydział Chemiczny, Wydział Elektroniki, Wydział Elektryczny, Wydział Hydrotechniki, Wydział Mechaniczny oraz Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa.

Obecnie na Politechnice Gdańskiej działa dziewięć wydziałów: Wydział Architektury, Wydział Chemiczny, Wydział Elektroniki, Telekomunikacji i Informatyki, Wydział Elektrotechniki i Automatyki, Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej, Wydział Inżynierii Lądowej i Środowiska, Wydział Mechaniczny, Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa, Wydział Zarządzania i Ekonomii. W ocenie paramertycznej Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wprowadzonej w 2006 roku, cztery wydziały mają najwyższą, pierwszą kategorię za osiągnięcia naukowo-badawcze. Są to: Wydział Chemiczny, Wydział Elektroniki, Telekomunikacji i Informatyki, Wydział Elektrotechniki i Automatyki, Wydział Inżynierii Lądowej i Środowiska.

Od początku lat dziewięćdziesiątych liczba studentów Politechniki Gdańskiej zaczęła systematycznie wzrastać. Coroczny wzrost liczby studentów przyjmowanych na pierwszy rok studiów sięgał 20 proc. Podczas gdy liczba studentów w 1990 roku wynosiła 7600, w roku 1996 wzrosła do 13 tys., w roku 2004 wynosiła 19 tys., a obecnie liczba studentów i słuchaczy jest rekordowa i wynosi ponad 25 tys. Był to wynik znacznie większego zainteresowania młodzieży zdobywaniem wiedzy, choć częściowo jest też przejawem sytuacji na rynku pracy. Dziś ma na to wpływ również w dużym stopniu zwiększanie liczby ofert przedstawianych kandydatom na studia. Wprowadzane są nowe, odpowiadające potrzebom gospodarki formy (np. studia inżynierskie) i kierunki studiów (np.: ochrona środowiska, biotechnologia, zarządzanie, inżynieria materiałowa, robotyka, inżynieria mechaniczno-medyczna). Z ogólnej liczby obecnych studentów i słuchaczy, 19 tys. to studenci studiów stacjonarnych, 3,8 tys. studiów niestacjonarnych, 1,9 tys. studiów podyplomowych i MBA, a 429 studiów doktoranckich. Studiują oni na 33 kierunkach studiów (wydziałowych, międzywydziałowych i międzyuczelnianych) i 109 specjalnościach, a także na 6 studiach doktoranckich (w tym na Środowiskowym Studium Doktoranckim). Uczelnia oferuje też 50 różnego rodzaju studiów podyplomowych.

Transformacja uczelni odbywała się w trudnych warunkach finansowych. Wystarczy tylko wspomnieć, że środki przypadające na kształcenie jednego studenta w cenach porównywalnych w latach 1990-1993 spadły o ponad 60 proc. Również udział środków na badania naukowe był relatywnie mniejszy. Obniżył się on w budżecie uczelni z 50 proc. w roku 1985 do około 30 proc. w 1990, a w połowie lat dziewięćdziesiątych kształtował się na poziomie 25 proc. Badania naukowe finansowane przez Komitet Badań Naukowych stanowiły około 5 proc. budżetu uczelni, finansowane zaś przez przemysł – 8 proc. Zmiany te zachodziły przy zachowaniu liczby nauczycieli akademickich na poziomie około 1100 oraz jednoczesnym zmniejszeniu liczby pozostałych zatrudnionych z 2500 do 1500. Wykorzystane zostały wszystkie istniejące wcześniej rezerwy kadrowe. Zmienił się stosunek liczby studentów przypadających na jednego nauczyciela akademickiego z 4,8 do 17, co odpowiada standardom europejskim. Obecnie środki przeznaczane na dydaktykę stanowią około 65 proc. budżetu Politechniki Gdańskiej, na prace naukowo-badawcze około 30 proc., a na prace wdrożeniowe 5 proc.

Do sukcesów należy zaliczyć fakt, że po krótkim spadku liczba uzyskiwanych stopni naukowych doktora na początku lat dziewięćdziesiątych zaczęła ponownie wzrastać. Przekroczyła ona w 1994 roku 25 rocznie, na początku obecnego stulecia wynosiła około 80 rocznie, a w roku 2008 wynosiła 98. Wzrosła także liczba uzyskanych stopni naukowych doktora habilitowanego. Na początku okresu transformacji wynosiła ona 7, a obecnie kształtuje się na poziomie około 20 rocznie (w roku 2008 wynosiła 22). W ostatnich latach znacząco wzrosła też liczba uzyskanych tytułów naukowych profesora. Podczas gdy w 1990 roku tytuł ten otrzymało 5 osób, to obecnie dochodzi do około 10 nominacji rocznie. Na Politechnice Gdańskiej zatrudnionych jest dziś około 2400 osób, w tym 1190 nauczycieli akademickich. Jest wśród nich 113 profesorów tytularnych i 156 doktorów habilitowanych.

Niezwykle istotna i efektywna stała się rzeczywista współpraca uczelni i integracja środowiska naukowego Wybrzeża. Jej symbolicznym początkiem stały się wspólne obchody dwusetnej rocznicy Konstytucji 3 Maja w 1991 roku. Współpraca rozwija się dzięki Radzie Rektorów Pomorza Gdańskiego, powołanej w 1991 roku, przekształconej w 1993 roku w Radę Rektorów Pomorza Nadwiślańskiego, a w 1998 roku – po zmianach administracyjnych w Polsce – w Radę Rektorów Pomorza. Jej pracami w latach 1991-2002 kierowali rektorzy Politechniki Gdańskiej. Współpraca umożliwiała bardziej optymalne i racjonalne wykorzystanie ograniczonych środków finansowych. Doprowadziła między innymi do uruchomienia w 1993 roku Międzyuczelnianego Laboratorium Rezonansu Magnetycznego (Laboratorium NMR), wyposażonego w kosztowną aparaturę wysokiej klasy, służącą naukowcom Politechniki Gdańskiej, Uniwersytetu Gdańskiego i Akademii Medycznej. We współpracy z Polską Telewizją Kablową i Telekomunikacją Polską SA uruchomiono także w 1991 roku Trójmiejską Akademicką Sieć Komputerową (TASK), połączoną z krajową i międzynarodową siecią Internet. Wpłynęło to znacząco na rozszerzenie wymiany informacji oraz polepszyło współpracę z uczelniami w kraju i za granicą. Możliwa też stała się współpraca uczelni w zakresie kształcenia. Sprzyjało to nie tylko odchodzeniu od wcześniejszego kształcenia wąsko specjalistycznego, ale także humanizacji studiów technicznych oraz szerszemu wykorzystaniu osiągnięć techniki przez humanistów.

Obecnie sieć TASK współpracuje z 92 lokalnymi sieciami uczelni i jednostek naukowo-badawczych oraz 31 sieciami studenckimi w domach studenckich. Dołączonych do niej jest kilkadziesiąt tysięcy serwerów i komputerów osobistych. Na samej Politechnice Gdańskiej działa niemal 5 tys. komputerów osobistych. Szkielet TASK-u stanowi szerokopasmowa sieć optyczna o łącznej długości 245 km, pracująca w technologii 10 Gigabit Ethernet, łącząc sieć TASK z krajową siecią PIONIER i europejską GEANT z wyjściem na świat. TASK to nie tylko rozległa sieć internetowa, to również nowoczesne Centrum Informatyczne, dostarczające swoim użytkownikom zewnętrznym (przede wszystkim naukowcom, dyplomantom, doktorantom itp.) narzędzi w postaci Komputerów Dużej Mocy Obliczeniowej, specjalistycznego oprogramowania oraz fachowej pomocy. Od początków swej działalności Centrum dba o wysoki poziom usług internetowych, posiadanego sprzętu komputerowego oraz całego zaplecza. Obecnie Centrum Informatyczne TASK wyposażone jest między innymi w światowej klasy superkomputer o nazwie GALERA (2008 r., lista TOP 500), intensywnie wykorzystywany przez trójmiejskich, a także krajowych i zagranicznych naukowców w swych pracach badawczych. Centrum aktywnie uczestniczy w wielu projektach polskich i europejskich (m.in. PLATON, PL-Grid, KMD), nie zapominając o działalności lokalnej. Jednym z własnych projektów jest Trójmiejski Akademicki Grid Obliczeniowy – TAGO, z serwerami rozlokowanymi w 5 trójmiejskich uczelniach. Innym projektem jest realizowany we współpracy z Politechniką Gdańską – Mayday Euro 2012.

Biblioteka Główna realizuje ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego województwa pomorskiego (2009-2013) projekt Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej, którego liderem jest Politechnika Gdańska. Współpracuje w nim z partnerami: Uniwersytetem Gdańskim, Biblioteką Gdańską PAN, Gdańskim Uniwersytetem Medycznym, Akademią Muzyczną w Gdańsku, Akademią Morską w Gdyni, Akademią Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku, Akademią Sztuk Pięknych w Gdańsku, województwem pomorskim, starostwem powiatowym w Kartuzach oraz Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie.

Integracji społeczności akademickich z władzami lokalnymi, gospodarką i biznesem służą organizowane od 1993 roku, tradycyjne już, środowiskowe inauguracje roku akademickiego. Politechnika Gdańska oddziałuje również na środowisko poprzez organizowanie: konferencji, wykładów, wystaw, spotkań, a nawet koncertów muzycznych. W roku 2003 zdobyła nawet prestiżowy tytuł mecenasa Kultury Gdańska za „szerokie otwarcie swych drzwi kulturze".

Na początku lat dziewięćdziesiątych podjęte zostały również działania integrujące uczelnię ze środowiskiem Europy i świata. Postawiono na naukę języków obcych. Język angielski stał się obligatoryjny. Zmiany wprowadzone w programach kształcenia zbliżają je do programów uczelni zachodnich. Coraz więcej wykładowców z renomowanych uczelni zagranicznych i ośrodków naukowych wykładało na naszej uczelni. Umożliwiało to prowadzenie studiów przemiennych, częściowo prowadzonych w kraju, a częściowo w uczelniach zagranicznych. W ramach programów międzynarodowych (Tempus, Copernicus, Erasmus, Socrates) mamy możliwość wspólnego prowadzenia badań i oferowania międzynarodowych certyfikatów lub dyplomów. Przykładowo, w ramach studiów magisterskich w zakresie „Applied Informatics" studenci mogą uzyskiwać dyplom uniwersytetu De Montfort University (Wielka Brytania).

Zgodnie z realizowaną w Europie od 1999 roku „Deklaracją bolońską" Politechnika Gdańska aktywnie uczestniczy w budowaniu Wspólnej Europejskiej Przestrzeni Edukacyjnej. Wprowadzono między innymi studia dwustopniowe (inżynierskie i magisterskie) oraz wdrożony został Europejski System Punktów Kredytowych (ECTS). Przygotowano też założenia uczelnianego systemu oceny jakości kształcenia, a także poddano się ocenie zespołu ekspertów w ramach ubiegania się o tzw. Quality Label.

Na początku lat dwutysięcznych prowadzono na Politechnice Gdańskiej ponad 130 międzynarodowych tematów badawczych, w tym 16 projektów w ramach 5. Programu Ramowego Unii Europejskiej 3 kontrakty w ramach 6. Programu Ramowego Unii Europejskiej oraz 5 projektów w ramach programu Eureka. W realizacji programów międzynarodowych i w przygotowaniu do wdrożenia funduszy strukturalnych ważną rolę odgrywa Dział Projektów Europejskich (WFE) i Regionalny Punkt Kontaktowy (RPK). Obie placówki zorganizowały w 2003 roku 20 szkoleń, między innymi 3 konferencje poświęcone funduszom strukturalnym. Wyszkoliły też ponad 1500 osób z Politechniki i spoza uczelni. Na wsparcie działalności działu uczelnia otrzymała grant Komitetu Badań Naukowych. Politechnika Gdańska aktywnie uczestniczy w budowaniu Wspólnej Europejskiej Przestrzeni Badawczej.

Obecnie realizowane są badania w ramach 6. Programu Ramowego Unii Europejskiej (np.: prof. J. Nieznański – „Bardziej otwarte technologie elektryczne"; prof. K. Wierzcholski – „Biołożyska i łożyska ślizgowe i ich zastosowanie w układach niekonwencjonalnych") oraz 7. Programu Ramowego (np.: prof. A Czyżewski – „Złożony multidyscyplinarny system do dokonywania ciągłej efektywnej oceny i monitorowania pacjentów z chorobą Parkinsona i innymi neuropatologiami", prof. Jerzy Ejsmont – „PoroElastic Road Surface: an Innovation to Avoid Damages to the Environment", dr hab. H. Bugłacki – „Monitoring efektywnych kosztów korozji i zagrożenia", dr hab. J. Kozak – „Projekt i wdrożenie systemu eksperckiego przeglądów i remontów kadłuba okrętu na bazie oceny ryzyka w czasie życia statków"). Realizowane są też projekty finansowane ze środków strukturalnych (np.: budowa „Nowego budynku WETiI" z przeznaczeniem na Centrum Dydaktyczno-Badawcze Technologii Informacyjnych; „WIComm Innowacje" – program wdrożenia rozwiązań innowacyjnych i rozwoju sieci współpracy w dziedzinie technologii bezprzewodowych poprzez system staży absolwenckich, „May Day EURO 2012" – superkomputerowy system kontekstowej analizy strumieni danych multimedialnych dla identyfikacji zagrożeń o podłożu terrorystycznym). Politechnika Gdańska jest jednostką wykonawczą projektu „Regionalna strategia innowacyjna dla województwa pomorskiego" oraz koordynatorem powołanego konsorcjum (decyzja z 2003 roku). W roku 2009, w ramach programu Innowacyjna Gospodarka, realizowane są między innymi projekty: prof. Jerzy Wtorek – „Domowy asystent osób starszych i chorych", prof. Piotr Konieczka – „Wykorzystanie kapusty białej na potrzeby fitoremediacji i biofuminizacji gleby – AGROBIOKAP", prof. Jacek Mąkinia – „Innowacyjne źródło węgla dla wspomagania denitryfikacji w komunalnych oczyszczalniach ścieków".

Politechnika Gdańska jest miejscem, w którym organizuje się wiele konferencji naukowych o doniosłym znaczeniu. Brali w nich udział wybitne autorytety naukowe, jak np. prof. George Hitchings, laureat Nagrody Nobla. W 1991 roku odbyła się konferencja rektorów uczelni europejskich CRE, a w 1994 roku – międzynarodowa konferencja pt. „Teoria i praktyka robotów i manipulatorów Ro.Man.Sy.'94", w której uczestniczyli przedstawiciele 17 państw w tym przodujących w dziedzinie robotyki: Japonii, USA, Francji, Niemiec i Włoch. W 2000 roku zorganizowana też została pod patronatem Rady Europy i UNESCO konferencja pt. „Nauka i technologia w XXI wieku" z udziałem naukowców, parlamentarzystów i ministrów z wielu państw członkowskich Rady Europy. Ostatnio na Politechnice Gdańskiej zorganizowano światowej rangi konferencję „Annual GAMM Meeting Gdansk 2009", niemieckiego towarzystwo naukowe Gesellschaft für Angewandte Mathematik und Mechanik.

Politechnika Gdańska jest uczelnią, która dużą wagę przykłada do procesu zastosowania wyników badań naukowych w praktyce, do komercjalizacji technologii. Pierwsze próby podjęto już w 1991 roku, kiedy uruchomione zostało Gdańskie Centrum Innowacyjne oraz odbyła się Polsko-Amerykańska Konferencja pt. „Komercjalizacja technologii" (1992). Rektor Politechniki Gdańskiej wraz z rektorami 10 największych uczelni w Polsce i przedstawicielami biznesu założyli Polskie Forum Akademicko-Gospodarcze (1993). Jego członkiem jest Politechnika Gdańska. O ocenie dokonań na rzecz gospodarki może świadczyć utworzenie przy Wydziale Oceanotechniki i Okrętownictwa w 2003 roku Centrum Modelowania Komputerowego przez Det Norskie Veritas. Komercjalizacji służy powołane Centrum Wiedzy i Przedsiębiorczości, Pomorski Klaster ICT/ETI, Parki Naukowo-Technologiczne.

Dziś współpraca międzynarodowa obejmuje 20 państw, w tym 15 europejskich. Jest ona prowadzona w ramach 74 umów, których najwięcej, bo 16 jest z uczelniami niemieckimi. Jest ona prowadzona w ramach 74 umów. Najwięcej, bo 16 - z uczelniami niemieckimi.

W ramach programu szerokiej współpracy Politechniki Gdańskiej ze środowiskiem gospodarczym zawarto wiele umów, między innymi porozumienie o współpracy z: Zakładami Farmaceutycznymi POLPHARMA S.A., VBW Clima Engineering, Grupą LOTOS S.A., TP S.A., Jabil Sp. z o.o., DGT Sp. z o.o., Gdańskim Klubem Biznesu, VECTOR-em Sp. z o.o. oraz Miastem Gdańsk i Samorządem Województwa Pomorskiego. Celem rozwoju współpracy pomiędzy uczelnią a pomorskimi przedsiębiorcami powołano Radę Gospodarczą przy Rektorze Politechniki Gdańskiej, jako ciało doradcze, złożoną z liderów przodujących firm regionu. Warto wspomnieć o prestiżowych stypendiach przyznanych naszym studentom na rok akademicki 2003/2004 w ramach programu stypendialnego General Electric Company (wśród 15 laureatów znalazło się 6 studentów Politechniki Gdańskiej). Owocem wspólnych przedsięwzięć są praktyki studenckie w zakładach objętych porozumieniem o współpracy i stypendia dla studentów i doktorantów fundowane przez Zakłady Farmaceutyczne POLPHARMA oraz Grupę LOTOS.

W roku 2010, przy współfinansowaniu ze środków Unii Europejskiej, na Politechnice Gdańskiej realizowane są inwestycje i projekty: Centrum Nanotechnologii Politechniki Gdańskiej, Centrum Zaawansowanych Technologii Pomorze, Nowoczesne Audytoria Politechniki Gdańskiej, m.in. budowa Laboratorium Zanurzonej Wizualizacji Przestrzennej, Laboratorium INnowacyjnych TEchnologii elektroenergetycznych i INTEgracji, a także Odnawialnych Źródeł Energii.

W okresie minionych 65-lat Politechnikę Gdańską ukończyło ponad 76 tys. studentów. Uczelnia może się poszczycić wieloma swoimi absolwentami i pracownikami, którzy pełnili i nadal pełnią ważne funkcje publiczne, we władzach samorządowych, parlamentarnych i rządowych, są właścicielami bądź dyrektorami firm, w kraju i na świecie. Pracownicy Politechniki Gdańskiej sprawowali najważniejsze funkcje rządowe, w tym w resorcie edukacji: prof. Tomasz Biernacki był podsekretarzem stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej (1978-1980), prof. Edmund Wittbrodt – ministrem edukacji narodowej (2000-2001), a Jan Kozłowski – wiceministrem, wiceprezesem Urzędu Kultury Fizycznej i Turystyki (1998-2001). Ponadto w innych resortach: dr Henryk Majewski był ministrem spraw wewnętrznych (1990-1991), prof. Ryszard Krystek – podsekretarzem stanu w Ministerstwie Infrastruktury (2004-2005), a nasz absolwent Krzysztof Kilian – ministrem łączności (1990-1991). Ponadto prezydentami miast byli: Jerzy Pasiński, Jan Kozłowski i Jacek Karnowski, a marszałkami województwa pomorskiego Jan Zarębski i Jan Kozłowski. Prof. Edmund Wittbrodt był też członkiem Konwentu ds. Przyszłości Europy (2002-2003), przygotowującego podstawy Traktatu z Lizbony (obowiązuje w Unii Europejskiej od grudnia 2009 roku), a także posłem do Parlamentu Europejskiego (2004). Od 2010 posłem do Parlamentu Europejskiego jest Jan Kozłowski. Obecnie Politechnika Gdańska ma dwóch Senatorów Rzeczypospolitej Polskiej: prof. Edmunda Wittbrodta (od 1997 roku) i prof. Janusza Rachonia (od 2007 roku).

Prof. Ryszard Hetnarski jest autorytetem w zakresie termodynamiki w Rochester Institute of Technology (USA), prof. Włodzimierz Gawroński pracuje w NASA Jet Laboratory w Los Angeles (USA), a Janusz Liberkowski został zwycięzcą I edycji konkursu American Inventor amerykańskiej stacji telewizyjnej ABC. Nasi absolwenci byli też bądź są rektorami innych uczelni wyższych: prof. Bohdan Kowalczyk, prof. Józef Lisowski i prof. Romuald Cwilewicz (Akademia Morska w Gdyni), prof. Władysław Nowak (Politechnika Szczecińska), prof. Zbigniew Grzonka i prof. Bernard Lammek (Uniwersytet Gdański), prof. Józef Szala (Akademia Techniczno-Rolnicza w Bydgoszczy, przewodniczący Komitetu Mechaniki PAN). Ogromne sukcesy w biznesie, jako właściciele, prezesi i dyrektorzy, firm odnieśli nasi absolwenci: Ryszard Krauze – Prokom w Gdyni, Piotr Soyka – Gdańska Stocznia Remontowa, najlepiej sobie radząca w trudnym segmencie gospodarki, Zbigniew Canowiecki – Centrostal, Jan Zarębski – Lonza, Edward Lipski – Elektromontaż w Gdańsku, Piotr Śliwicki – towarzystwo ubezpieczeniowe Hestia, Marek Kamiński – firma teleinformatyczna Sprint, Jan Mioduski – Techno-Service, Waldemar Kucharski – znakomita firma na rynku oprogramowania Young Digital Planet, Andrzej Adler – nowoczesna firma technologii telekomunikacyjnych i informatycznych DGT, Marek Piechocki – firma LPP (właściciel marek odzieżowych: Reserved, Cropp, House, Esotiq, Henderson), Ryszard Trykosko – Biuro Inwestycji Euro Gdańsk 2012. Natomiast Tadeusz Bień jest wicedyrektorem Najwyższej Izby Kontroli Delegatura w Gdańsku.

W ocenie poszczególnych wydziałów z 2010 roku za wybitnych absolwentów uznano: Stanisława Fiszera – architekta pracującego we Francji, prof. Janusza Pawliszyna – chemika wykładającego w University of Waterloo w Kanadzie, Adriana Kosowskiego – najmłodszego w historii absolwenta (19 lat) Wydziału Elektroniki, Telekomunikacji i Informatyki, który za doktorat otrzymał Nagrodę Prezesa Rady Ministrów (2008), Piotra Stolza – elektrotechnika odnoszącego sukcesy międzynarodowe w firmach wielkotonażowych instalacji chemicznych (Lurgi, Hoechst, BASF, Uhde, MAN GHH Oil&Gas GmbH), Andrzeja Synowieckiego – fizyka, prezesa i dyrektora spółki RADMOR S.A., prof. Wacława Zalewskiego – znanego na świecie z konstrukcji budowlanych, wykładającego w Universidad de Los Andes w Meridzie w Wenezueli, a następnie Massachusetts Institute of Technology w Camridge w USA, prof. Jarosława Mikielewicza – mechanika, dyrektora IMP PAN w Gdańsku, Krystynę Chojnowską-Liskiewicz – po budownictwie okrętowym, pierwszą kobietę, która samotnie opłynęła kulę ziemską (1976-1978), czy też Roksanę Ciurysek – po zarządzaniu, która rozpoczęła karierę w Europejskim Banku Odbudowy i Rozwoju,trzy lata pracowała w amerykańskim banku inwestycyjnym Merrill Lynch, kolejne dwa w JP Morgan, a obecnie prowadzi własną firmę doradczą dla funduszy inwestycyjnych w Londynie.

Pewną oceną osiągnięć Politechniki Gdańskiej może być wynik rankingu przeprowadzonego w 1993 roku przez tygodnik „Wprost". Politechnika Gdańska zajęła w nim piąte miejsce wśród wszystkich uczelni krajowych, zaś drugie – wśród uczelni technicznych. W rankingu tygodnika „Newsweek", sporządzonym na podstawie opinii pracodawców, Politechnika Gdańska zajęła w 2000 roku pierwsze miejsce wśród uczelni technicznych w kraju, a czwarte miejsce w klasyfikacji ogólnej wśród wszystkich państwowych szkół wyższych. W rankingu zatytułowanym „Kuźnia menedżerów" Politechnika Gdańska zajęła wysoką dwunastą lokatę. W latach 2005-2008 w rankingu tygodnika „Wprost" Politechnika Gdańska zajmowała piątą bądź szóstą pozycję wśród 23 uczelni technicznych. Natomiast w rankingu tygodnika „Perspektywy" Politechnika Gdańska w 2009 roku zajęła dwudzieste piąte miejsce, a w roku 2010 – dwudzieste siódme wśród wszystkich uczelni wyższych w Polsce. Według danych Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 2009 roku Politechnika Gdańska zajęła drugie miejsce co do liczby kandydatów na studia przypadających na jedno oferowane miejsce.