Marzec 1968 na Politechnice Gdańskiej w unikatowej publikacji

Notatki prokuratora wojewódzkiego, włącznie z listą proponowanych represji wobec zatrzymanych studentów, meldunki SB, notatki służbowe funkcjonariuszy ZOMO… – w sumie 283 dokumenty związane z protestami w marcu 1968 r. na Politechnice Gdańskiej znalazły się w książce pt. „Marzec 1968 na Politechnice Gdańskiej w dokumentach” wydanej przez gdański oddział Instytutu Pamięci Narodowej.To pierwsza próba przedstawienia wydarzeń marcowych z perspektywy jednej uczelni.

 

Politechnika Gdańska w 1968 roku stanowiła centrum protestów na Wybrzeżu. Studenci największej wówczas uczelni w tej części kraju postanowili wyrazić poparcie dla studenckiego protestu w stolicy. Dołączyło do nich wielu mieszkańców Trójmiasta. Punktem kulminacyjnym były największe w skali kraju zamieszki, do jakich doszło w rejonie uczelni 15 marca 1968 r., a w których uczestniczyło 20 tys. osób. Studenci protestowali pod hasłami: „Prasa kłamie”, „Precz z cenzurą”, „Wolność słowa”, „Demokracja” i „Precz z reżimem UB” – mówi prof. Janusz Rachoń, uczestnik protestów w marcu 1968 r., były rektor Politechniki Gdańskiej i senator RP VII kadencji.

Wiele dokumentów z tego okresu zaginęło – najprawdopodobniej zostały zniszczone. Publikacja „Marzec 1968 na Politechnice Gdańskiej w dokumentach” powstała w efekcie szerokiej kwerendy w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku, Warszawie i Katowicach, Archiwum Państwowym w Gdańsku i jego oddziale w Gdyni, Archiwum Zakładowym Politechniki Gdańskiej, Archiwum Akt Nowych w Warszawie oraz zbiorach prywatnych (Erazma W. Felcyna, Romana Gąsiorowskiego, Katarzyny Konieczki, Janusza Nekandy-Trepki, Tadeusza S. Piotrowskiego, Wojciecha Poćwiardowskiego i Jana Wyrowińskiego). Wyboru dokumentów i opracowania dokonali Piotr Abryszeński, politolog i historyk, pracownik Europejskiego Centrum Solidarności w Gdańsku, oraz dr Daniel Gucewicz, historyk i archiwista z Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku.

– Opracowanie niniejszego zbioru wymagało przejrzenia bardzo wielu materiałów archiwalnych z tamtego okresu. Zależało nam na ukazaniu Marca na PG z różnych perspektyw – studenckiej, uczelnianej, partyjnej, milicyjnej, esbeckiej, prokuratorskiej itd. Koniecznie trzeba tu wspomnieć, że ten pokaźny zbiór stanowi uzupełnienie książki, która zawiera wspomnienia kilkudziesięciu uczestników Marca na Politechnice, a która ukaże się już niedługo – mówi dr Daniel Gucewicz. – Staraliśmy się zebrać możliwie najwięcej dokumentów prezentujących wydarzenia na uczelni, opisujących postawy i losy jej studentów oraz pracowników. Indeks osób występujących w książce przekracza 900, dzięki czemu stanowi świetny punkt wyjścia do zebrania relacji od osób biorących udział w tamtych przełomowych wydarzeniach. Co więcej, publikowane dokumenty nie pochodzą wyłącznie z marca 1968 r., ale sięgają aż do grudnia 1970 r. Ukazują konsekwencje Marca ’68 oraz dalsze losy niektórych jego uczestników, którzy byli traktowani przez służby specjalne jako potencjalni wrogowie komunistycznego systemu.

W publikacji zamieszczono m.in. meldunki dzienne Służby Bezpieczeństwa przesyłane z Komendy Wojewódzkiej MO do Centralnego Sztabu Kryzysowego działającego w MSW, codzienne meldunki specjalne przesyłane przez komendanta miejskiego MO bądź jego zastępcę do Komitetu Miejskiego PZPR, materiały operacyjne Wydziału do Walki z Przestępstwami Gospodarczymi KW MO w Gdańsku. Znalazły się w niej dokumenty z czterech zachowanych spraw prowadzone przez SB „na” studentów Politechniki Gdańskiej, m.in. sprawy operacyjnego sprawdzenia kryptonim „Architekt” z 1970 r., wszczętej w celu rozpracowania aktywnych członków Rady Ogólnopolskiej Studentów Architektury z PG: Wacława Suszka i Janusza Nekandy-Trepki, w tym unikatowy w lokalnej skali protokół przesłuchania Suszka. W książce są także m.in. notatki z rozmów z osobowymi źródłami informacji SB, komunikaty opracowane na podstawie podsłuchu telefonicznego w akademiku, jak również rezolucje studenckie, ulotki, uchwały podejmowane przez uczelniane gremia, odezwy kierowane do studentów. Unikalne świadectwo postaw członków partii i ich wpływu na przebieg wydarzeń stanowią także zamieszczone w publikacji protokoły zebrań Komitetu Uczelnianego PZPR przy PG. Po raz pierwszy w druku ukazała się również uchwała Senatu Politechniki Gdańskiej z 16 marca 1968 r.

Szczegółowe informacje dotyczące możliwości nabycia książki podamy wkrótce.