Naukometria w dużej mierze wykorzystuje wskaźniki bibliometryczne i stanowi w wielu krajach podstawę do zarządzania nauką i ewaluacji jednostek naukowych.

Innymi słowy naukometria analizuje poprzez metody ilościowe zarówno nakłady, zasoby ludzkie oraz zaplecze naukowe, jak i procesy badawcze oraz efekty badań tych badań w postaci publikacji naukowych czy patentów. Na polu efektywności naukowej naukometria w dużej mierze korzysta z dokonań i metod opracowanych przez bibliometrię, która metodami statystycznymi bada stan ilościowy i tendencje w piśmiennictwie naukowym.

Termin naukometria został po raz pierwszy użyty przez Wasylija Nalimowa i Z.M. Mulczenko w 1969 roku. U podstaw naukometrii leżą założenia teoretyczne w postaci trzech praw: prawa naukowej produktywności Lotki, prawa rozproszenia Bradforda oraz prawa koncentracji Garfielda. Duże zasługi w rozwoju i propagowaniu powszechnego wykorzystania naukometrii należy przypisać właśnie Eugene’owi Garfieldowi – współtwórcy Science Citation Index i wskaźnika Impact Factor.

Naukometria opisuje rozwój nauki poprzez wskaźniki nazywane wskaźnikami rozwoju nauki.
Istnieją trzy główne typy tych wskaźników, określające:
- wielkość i charakterystykę „produkcji naukowej” (scientific output indicators)-,
- zakres i charakterystykę oddziaływania nauki na otoczenie (scientific impact indicators);
- wielkość nakładów na naukę, potencjał ludzki, materialne zaplecze badawcze (scientific input indicators).

To, w jaki sposób przebiega korelacja pomiędzy tymi wskaźnikami może wiele powiedzieć o tym, jak poniesione wydatki na rozwój nauki przekładają się na efekty badań oraz ich wpływ na światową naukę.

Istnieje wiele opinii krytycznych odnośnie powszechnego wykorzystania naukometrii w ewaluacji nauki. Przedstawia się przede wszystkim obawy o zbyt uproszczony obraz nauki w ujęciu czysto statystycznym, ponadto wskazuje się możliwość manipulacji wskaźnikami bibliograficznymi czy też zbyt duży nacisk kładziony artykuły naukowe kosztem monografii.

 

Literatura:
Michał Kokowski: Jakiej naukometrii i bibliometrii potrzebujemy w Polsce?, Prace Komisji Historii Nauki PAU 2015, T. 14, s. 135-184.
Michał Kokowski: Szkic aktualnej debaty nad naukometrią i bibliometria w Polsce i zapomniane naukoznawstwo, Prace Komisji Historii Nauki PAU 2015, T.14, s. 117-134.
Emanuel Kulczycki: Jak sprawić́, aby nasze badania były widoczne i cytowane? Prezentacja do wykładu wygłoszonego w Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu 9 stycznia 2014 r., http://hdl.handle.net/10593/9713.
Barbara Stefaniak: Naukometria i możliwości wykorzystania wyników badań piśmiennictwa naukowego w kreowaniu polityki naukowej, Nauka i szkolnictwo wyższe 1994, nr 1(3), s. 48-64.