Black Open Access

Nielegalny lub Czarny Otwarty Dostęp (OD) zapewnia nieodpłatny dostęp do płatnych artykułów naukowych. Czarny OD odnosi się do różnych metod, za pomocą których artykuły lub inne treści naukowe mogą być udostępniane. W  nawiązaniu  do  manifestu Aarona  Swarza  z  2008, nielegalne drogi  dostępu do publikacji naukowych określa się również  jako Guerilla  OD.

Czarny OD wiąże się często z ignorowaniem praw autorskich oraz  nieponoszeniem  kosztów finansowych związanych z procesowaniem artykułu.  Użytkownicy  Czarnego OD korzystają z bezpłatnego dostęp do cyfrowych wersji artykułów często bez wiedzy i zgody autorów. Bariery tworzone przez wydawców (subskrypcje i opłaty) skłoniły zainteresowanych użytkowników  do poszukiwania alternatywnych metod dostępu do treści naukowych. Czarny  OD  pojawił  się  jako skutek rosnącego zapotrzebowania na szybki, łatwy i nieodpłatny dostęp do materiałów naukowych.          

Czarny OD może obejmować różnorodne działania, w tym również:

  • prośby skierowane do autora artykułu o udostępnienie kopii za pośrednictwem linku do repozytorium instytucjonalnego 
  • dzielenie się loginami dla treści subskrybowanych z osobą nieupoważnioną
  • prośby o udostępnienie artykułu za pomocą Twitter (#icanhazpdf)
  • pirackie strony, takie jak Sci-Hub, LibGen i r / scholar.

Czarny OD jest istotnym zagrożeniem dla tradycyjnych modeli wydawniczych (Bohannon, 2016). Większość z około 50% najnowszych artykułów badawczych (po roku) jest dostępnych jako nielegalne czarne kopie OD (Björk 2017). Główne role w popularyzacji Czarnego OD odgrywają akademickie media społecznościowe (ResearchGate i Academia.edu) i pirackie strony internetowe (Sci-Hub, LibGen i r / scholar).


Referencje:
Björk, B. (2017), Gold, green, and black open access. Learned Publishing, 30: 173-175. doi:10.1002/leap.1096
Bohannon, J. (2016, April 28). Who’s downloading pirated papers? Everyone. Science.