Wskaźniki altmetryczne | Politechnika Gdańska

Treść strony

Wskaźniki altmetryczne

Elementami tradycyjnego modelu komunikacji naukowej są wydawcy oraz system oceny naukowców i jednostek naukowych oparty na rankingach czasopism. Ewaluacja instytucjonalna i indywidualna nadal bazuje w dużej mierze na tym właśnie modelu komunikacji naukowej. Przez wiele lat ocena dorobku badacza czy instytucji, z którą był afiliowany, była oparta na tradycyjnych wskaźnikach bibliometrycznych – na tzw. czynniku wpływu czasopism (Impact Factor), w których opublikował swoje artykuły oraz na podstawie tzw. Indeksu Hirscha (h-index) jego publikacji.

W ostatnim czasie rozwój technologiczny spowodował jednak pewne przeobrażenia w komunikacji naukowej. Pojawiły się wcześniej nieznane techniki komunikacyjne, nowe środki do produkowania treści naukowych oraz nowe formy (kanały, nośniki) przesyłania ich do innych uczestników procesu badawczo-wydawniczego. Jednocześnie pojawiła się potrzeba stworzenia nowych standardów dla nowych form oceny społecznego oddziaływania publikacji naukowych – pojawiła się potrzeba stworzenia adekwatnego narzędzia ewaluacyjnego. Obecnie tradycyjne narzędzia analityczne (bibliometryczne) stają się coraz częściej uzupełniane przez tzw. wskaźniki altmetryczne (ang. Article-Level Metrics (ALMs), altmetrics, alternative metrics, social media metrics).

Pierwotnie wskaźniki ALMs definiowano jako takie, które pozwalają na mierzenie stopnia wpływu w Internecie publikacji naukowych na poziomie artykułu, a nie czasopisma. W innych definicjach altmetria, jako stosunkowo nowa gałąź naukometrii, analizuje nowe wskaźniki w szerszym kontekście - w kontekście ich wykorzystania w procesie ewaluacji dorobku danego naukowca, czy instytucji naukowej. Alternatywne metryki są generowane przez narzędzia tropiące ślady pozostawione w środowisku online przez różnych użytkowników, do których zaliczyć można nie tylko naukowców czy studentów, ale także przedstawicieli innych grup społecznych nie związanych bezpośrednio z nauką. Do nowych rodzajów metryk można zaliczyć m.in.: tweety, polubienia, wpisy na blogach, dane z menedżerów bibliografii.

Altmetria, jako metoda ewaluacyjna uzupełniająca

Metryki na poziomie artykułu śledzą wpływ publikacji naukowej w trybie online (m.in. w naukowych serwisach „social media”), czasami nazywa się je więc także metrykami „społecznościowymi”. Altmetryka jako komplementarna i alternatywna metoda w stosunku do metod bibliometrycznych, stanowi zróżnicowaną grupę metryk związanych m.in. z różnymi serwisami zarządzania bibliografią i wymiany ocen oraz komentarzy (Mendeley), naukowymi serwisami społecznościowymi (ResearchGate, Academia), serwisami społecznościowymi (Twitter, Facebook), blogami naukowymi i serwisami internetowymi (Wikipedia). Zanalizowanie zakresu społecznej uwagi poświęconej danej publikacji naukowej w środowisku cyfrowym, czyli określenie rzeczywistego wpływu artykułu naukowego – czy to w serwisach zarządzania bibliografią, portalach społecznościowe, repozytoria danych, czy innego rodzaju serwisach online – możliwy jest właśnie dzięki wskaźnikom altmetrycznym. Przyczyniają się one m.in. do projektowania bardziej efektywnych strategii promowania dorobku naukowego oraz pozwalają na łatwiejsze dotarcie do niepublikowanych dotąd zasobów naukowych. Największą zaletą wskaźników liczbowych – zarówno altmetrycznych, jak i tych tradycyjnych, bibliometrycznych –  jest być może stworzenie dzięki nim możliwie najbardziej zobiektywizowanego systemu oceniania jednostek podlegających ewaluacji.

Altmeria, jako metoda ewaluacyjna uzupełniająca, a nie zastępująca bibliometrię, może w przyszłości przyczynić się do bardziej precyzyjnego pomiaru zasięgu komunikacji naukowej w środowisku Internetu przyszłości, w otwartym modelu komunikacji naukowej.