Dane powinny być tak otwarte, jak to możliwe i na tyle zamknięte, na ile to jest konieczne.
Dane badawcze najczęściej udostępniane są w postaci tzw. datasetów, czyli zbiorów stanowiących pewną odrębną całość i zawierających dane powiązane z jedną publikacją, projektem naukowym, bądź eksperymentem.

 

Aby pomóc naukowcom w odpowiednim przygotowaniu oraz udostępnianiu danych badawczych sformułowano zasady FAIR.

FAIR to akronim czterech angielskich przymiotników opisujących to, jakie powinny być dane badawcze.

1. Findable – Możliwe do odnalezienia

  • Zbiór danych opatrzony jest metadanymi, które umożliwiają odnalezienie tego zbioru zarówno przez ludzi jak i programy komputerowe;
  • Do zbioru przypisany jest unikalny identyfikator (np. DOI), który stanowi jednocześnie element metadanych opisujących ten zbiór;
  • Metadane są indeksowane w ogólnodostępnych bazach danych umożliwiających ich przeszukiwanie.

2. Accessible – Dostępne

  • Dostęp do zbioru danych, a przynajmniej do metadanych, możliwy jest bezpośrednio poprzez unikalny identyfikator i nie wymaga dodatkowych narzędzi ani oprogramowania;
  • Metadane są zawsze dostępne, nawet jeśli sam zbiór danych został już usunięty lub przeniesiony.

3. Interoperable – Interoperacyjne

  • Dane oraz metadane są dostarczone w formacie zapewniającym łatwy odczyt i przetwarzanie zarówno przez ludzi jak i komputery;
  • Zbiory danych i metadane je opisujące zawierają odnośniki do innych powiązanych z nimi zbiorów.

4. Reusable – Możliwe do ponownego użycia

  • Metadane zawierają liczne atrybuty dokładnie opisujące zbiór danych i uławiające użytkownikom określenie ich przydatności dla ich własnych badań;
  • Zbiór danych zawiera licencję określającą jednoznacznie warunki ponownego wykorzystania i przetwarzania danych;
  • Metadane wyraźnie określają autora oraz miejsce powstania danych;
  • Metadane są skonstruowane według ogólnie przyjętych standardów specyficznych dla danej dyscypliny oraz rodzaju danych.

Nie są to sztywne zasady, a raczej wytyczne do właściwej pracy z danymi. Zasady FAIR zostały stworzone i są w dalszym ciągu rozwijane przede wszystkim po to, aby uczynić dane dostępnymi zarówno dla użytkowników jak i oprogramowania komputerowego przeszukującego bazy danych bez udziału człowieka.

 

Zasady FAIR są wciąż rozwijane i doprecyzowywane przez międzynarodową społeczność. Inicjatywa GO FAIR organizuje spotkania i warsztaty z zakresu wprowadzania zasad FAIR. Jedną z takich inicjatyw są np. warsztaty „Metadata 4 Machines” gdzie naukowcy pracują nad możliwością stworzenia metadanych, które będą w najlepszy sposób zrozumiałe dla programów komputerowych.

Więcej publikacji i materiałów informacyjnych można znaleźć na stronie www.go-fair.org