Enhancing Umbau: Interdyscyplinarne forum doktoranckie | Politechnika Gdańska

Enhancing Umbau: interdyscyplinarne praktyki

Doktoranci i doktorantki są zaproszeni do zgłaszania propozycji wystąpień na jednodniowe interdyscyplinarne kolokwium poświęcone Umbau – czyli adaptacji, przekształcaniu i dalszemu wykorzystywaniu istniejących budynków, dzielnic i przestrzeni miejskich.

Kolokwium gromadzi młodych badaczy i badaczki z różnych dyscyplin zajmujących się środowiskiem zbudowanym i codziennie zamieszkiwanym, tworząc przestrzeń do dyskusji o warunkach, praktykach i procesach związanych z Umbau z perspektywy interdyscyplinarnej.

Choć utrzymywanie, remontowanie, przebudowa i adaptacyjne ponowne wykorzystywanie istniejących budynków są tak stare jak sama architektura, Umbau nadal pozostaje na marginesie kultury planowania i budownictwa, która wciąż koncentruje się głównie na nowych inwestycjach. W Niemczech przewiduje się, że w latach 2022–2035 jedynie około 8% zasobów budowlanych będzie stanowiło nowe budownictwo; pozostałe 92% będzie dotyczyć pracy z tym, co już istnieje. Umbau oznacza pracę z istniejącą tkanką — dostosowywanie jej do zmian klimatycznych i nowych sposobów użytkowania, zmian demograficznych oraz zmieniających się potrzeb.

Umbau zmienia również warunki, w których ludzie zamieszkują i zawłaszczają przestrzeń — może osłabiać lub wzmacniać więzi społeczne, prowadzić do nowych sporów dotyczących przynależności i pamięci miejsca oraz rodzić pytania o to, kto ponosi koszty transformacji, a kto na niej korzysta. Jednocześnie napotyka trwałe przeszkody w postaci regulacji prawnych, zasad odpowiedzialności, logiki ekonomicznej i standardów komfortu, które nadal sprzyjają nowemu budownictwu.

Naszym celem jest pokazanie Umbau jako systemowego narzędzia prowadzącego do tworzenia środowiska zbudowanego, które jest oszczędne zasobowo, neutralne klimatycznie, zdrowe, sprawiedliwe społecznie i bogate estetycznie. W związku z tym kolokwium będzie analizować praktyki Umbau jako usystematyzowane sposoby działania, wytwarzania wiedzy i doświadczania przestrzeni, wykorzystywane przez przedstawicieli różnych dyscyplin podczas pracy z istniejącymi budynkami i strukturami.

Rozważane będą zarówno praktyki profesjonalne, nieprofesjonalne, jak i zinstytucjonalizowane — od spontanicznych i rozwijających się, po eksperymentalne i niestandardowe formy działania.

Kolokwium opiera się na założeniu, że potencjał Umbau ujawnia się na styku różnych dyscyplin — tam, gdzie spotykają się i przenikają projektowanie architektoniczne, konserwacja zabytków, budownictwo, instalacje budynkowe, projektowanie obliczeniowe, urbanistyka, historia architektury, badania artystyczne i geografia społeczna — łącząc materialne, przestrzenne, społeczne, kulturowe i polityczne perspektywy dotyczące środowiska zbudowanego i zamieszkiwanego.

Cztery kluczowe pojęcia

Wymiar Czasowy

Od projektowania obliczeniowego działającego w czasie rzeczywistym po wielowiekowe cykle historyczne — Umbau rozwija się w ramach wielu nakładających się perspektyw czasowych. Jak negocjowane są krótkoterminowe działania i ich długofalowe konsekwencje? W jaki sposób spotykają się różne horyzonty czasowe planistów, projektantów, użytkowników, konserwatorów i inwestorów? Co oznacza projektowanie procesu otwartego, w którym oczekiwanie, niepewność i stopniowa adaptacja są jego naturalnymi cechami, a nie oznaką porażki? Zgłoszenia mogą dotyczyć m.in. nakładania się warstw historycznych, cykli życia budynków, odpowiedzialności międzypokoleniowej czy rozbieżności między czasem projektu a codziennym doświadczeniem użytkowników.

Wartościowanie

Ocena tego, co już istnieje, jest podstawą każdej praktyki Umbau, ale opiera się na zmiennych i często spornych kryteriach. Współistnieją i konkurują ze sobą wartości ekonomiczne, ekologiczne, użytkowe, symboliczne, historyczne, architektoniczne, koncepcyjne i społeczne; ich znaczenie zmienia się w czasie i zależy od skali analizy. Czyje wartości są słyszane, a czyje pomijane? Jak oceniać to, co warto zachować, gdy wiele parametrów pozostaje nie do końca znanych? Zgłoszenia mogą dotyczyć kryteriów pracy z historycznymi warstwami, dynamicznego i iteracyjnego wartościowania w projektowaniu, oceny jakości budynków i dzielnic w różnych skalach czy też wartościowania jako procesu politycznego.

Napięcia

Napięcia w Umbau nie są jedynie poboczną niedogodnością, ale jednym z głównych czynników napędzających cały proces. Nieprzewidziane warunki, różnice między stanem planowanym a rzeczywistym, praktyki współpracy zderzające się ze standardami przemysłowymi, planowanie odgórne spotykające oddolne działania mieszkańców, logika rynku zderzająca się z emocjonalnym przywiązaniem do miejsca — wszystkie te napięcia mogą być zarówno przeszkodą, jak i źródłem nowych możliwości. Zgłoszenia mogą dotyczyć napięć technicznych i regulacyjnych, konfliktów między konkurującymi wymaganiami, problemów zarządzania, nierównego rozłożenia kosztów adaptacji czy codziennych trudności związanych z funkcjonowaniem w przestrzeniach będących w trakcie transformacji.

Konwergencja

Jeśli tarcie jest siłą oporu, to konwergencja jest siłą spajającą Umbau. W jaki sposób rozproszone dane, wiedza specjalistyczna różnych dyscyplin, interesy uczestników procesu i potencjał materialny są ponownie składane w skoordynowane rozwiązania? Konwergencja ma też wymiar krytyczny: dynamiczne modele przebudowy, język planowania i szablony projektowe mogą prowadzić do ujednolicania różnych miejsc, zacierając ich lokalną specyfikę oraz wypierając lokalne praktyki i tożsamości. Zgłoszenia mogą dotyczyć przekazywania informacji między inwentaryzacją a projektowaniem, koordynacji narzędzi planistycznych w różnych skalach, nowych układów aktorów i współdzielonej sprawczości czy jednoczesnego występowania procesów ujednolicania i różnicowania w codziennym doświadczeniu użytkowników.

Kto może wziąć udział

Doktoranci oraz młodzi badacze i badaczki na dowolnym etapie kariery, działający w obszarach takich jak: projektowanie architektoniczne, typologia, historia architektury, konserwacja zabytków, instalacje i technologie budowlane, projektowanie obliczeniowe, urbanistyka, badania artystyczne oraz geografia społeczna.

Mile widziane są również perspektywy pokrewne — np. budownictwo, materiałoznawstwo, historia sztuki, prawo budowlane, ekonomia nieruchomości, socjologia czy nauki środowiskowe — pod warunkiem, że odnoszą się do jednego z czterech kluczowych pojęć.

Szczególnie zachęcamy do zgłoszeń przekraczających granice dyscyplin — takich, które sytuują się na styku różnych obszarów wiedzy, jasno określają własne założenia metodologiczne i oferują perspektywę, z której mogą skorzystać także inne dyscypliny. Mile widziane są zarówno badania empiryczne i teoretyczne, jak i projekty projektowe oraz badania artystyczne.

Forma i zgłoszenia

Kolokwium rozwija dotychczasowe działania interdyscyplinarnej grupy badawczej działającej w ramach obszaru badawczego Built and Lived Environment na RWTH Aachen University.

Organizatorzy zaproszenia do składania zgłoszeń:

Jakob Beetz, Anne-Julchen Bernhardt, Agnes Förster, Susanne Hefti, Anke Naujokat, Christian Raabe, Daniele Santucci i Sakura Yamamura.