Architektura, która rozumie ADHD. Wywiad ze studentkami PG | Politechnika Gdańska

Autorki poradnika pokazują, że odpowiednio zaprojektowane oświetlenie, akustyka, kolorystyka i układ wnętrza mogą poprawić komfort, poczucie bezpieczeństwa oraz warunki do nauki. W wywiadzie opowiadają, skąd wziął się ich pomysł, jak architektura może wspierać neuroróżnorodne dzieci i dlaczego empatyczne projektowanie powinno stać się standardem. Zapraszamy do przeczytania wywiadu.

Jak powstał pomysł na stworzenie poradnika dotyczącego projektowania przestrzeni przyjaznych dzieciom z ADHD?

Pomysł zrodził się z obserwacji podczas wizyty w jednej z placówek terapeutycznych. Zauważyłyśmy, że pedagodzy wykonują tam świetną pracę, ale muszą mierzyć się z barierami architektonicznymi m.in. z hałasem, chaosem wizualnym i męczącym światłem. Zrozumiałyśmy, że niefunkcjonalne otoczenie potrafi sabotować terapię, dlatego jako studentki architektury postanowiłyśmy stworzyć praktyczny poradnik, który pomoże dostosować przestrzeń do potrzeb dzieci.

Dlaczego jako studentki architektury zdecydowałyście się zająć właśnie neuroróżnorodnością i potrzebami osób z ADHD?

Temat jest nam bliski osobiście, ponieważ w naszym otoczeniu są osoby z ADHD, a dodatkowo współpracuje z nami Jagoda - studentka psychologii z tą diagnozą, która wnosi do projektu perspektywę „od środka”. Na studiach architektonicznych rzadko porusza się temat neuroróżnorodności, czyli faktu, że każdy ludzki mózg przetwarza bodźce z otoczenia w nieco inny sposób. Chcemy to zmienić i udowodnić, że dobre projektowanie musi uwzględniać różnorodne potrzeby sensoryczne, a nie tylko jednego, uśrednionego użytkownika.

Jakie problemy w szkołach, domach i przestrzeniach publicznych najczęściej utrudniają dzieciom z ADHD koncentrację, naukę i codzienne funkcjonowanie?

Głównymi problemami są hałas, nadmiar bodźców wzrokowych oraz brak elastyczności przestrzeni. W szkołach tradycyjne, sztywne ustawienie ławek często blokuje potrzebę ruchu, która u dzieci z ADHD jest kluczowa, by mogły one utrzymać koncentrację. Z kolei w domach barierą bywa brak odpowiedniej organizacji - zbyt skomplikowane systemy przechowywania sprawiają, że utrzymanie porządku staje się dla dziecka wyzwaniem ponad siły.

Czy przestrzeń może realnie wpływać na poziom stresu, poczucie bezpieczeństwa i zachowanie dziecka z ADHD?

 Zdecydowanie tak. Otoczenie nie jest neutralne i stale oddziałuje na nasz układ nerwowy. Złe warunki przestrzenne, takie jak migoczące światło czy pogłos, mogą wywoływać u dziecka ciągłe napięcie i rozdrażnienie. Z kolei proste zabiegi, jak wyciszenie akustyczne pokoju, wprowadzenie naturalnego światła czy widoku na zieleń, potrafią realnie obniżyć poziom stresu i poprawić skupienie. Przestrzeń projektowana z empatią staje się naturalnym wsparciem w codziennym życiu.

Jakie elementy architektury i wystroju wnętrz zamierzacie analizować? 

 Analizujemy wszystkie czynniki wpływające na zmysły: akustykę, natężenie i barwę oświetlenia, kolorystykę, oraz faktury materiałów wykończeniowych. Bardzo ważny jest dla nas podział na strefy funkcjonalne, aby w jednym pokoju wyraźnie oddzielić miejsce do nauki od strefy wyciszenia i snu. Badamy też ergonomię mebli, które powinny pozwalać na kontrolowany ruch, np. poprzez pufy czy siedziska sensoryczne. Ważnym aspektem są dla nas również czynniki wzrokowe, czyli jaki widok ma przed sobą dziecko w codziennym funkcjonowaniu.

Jak znaleźć równowagę między ograniczaniem nadmiaru bodźców a tworzeniem przestrzeni, która nie będzie monotonna ani nadmiernie izolująca?

 To jedno z najciekawszych wyzwań projektowych, ponieważ osoby z ADHD mogą być jednocześnie wrażliwe na bodźce i potrzebować ich do prawidłowej stymulacji. Rozwiązaniem nie jest sterylna, nudna przestrzeń, ale elastyczność i możliwość wyboru. Projektujemy neutralną bazę (np. stonowane ściany), którą dziecko może samo łatwo dostosowywać, na przykład poprzez regulację natężenia światła czy łatwo dostępne, sensoryczne elementy wyposażenia.

Jaką rolę w projekcie odegrają rodzice, psychologowie, pedagodzy, osoby z ADHD oraz inni specjaliści?

Ich rola jest kluczowa, ponieważ zależy nam na wiedzy opartej na realnych doświadczeniach, a nie tylko na suchej teorii. Prowadzimy wywiady z rodzicami, rozmawiamy z psychologami i nauczycielami oraz zbieramy dane za pomocą ankiet. Dzięki temu dowiadujemy się, z jakimi konkretnie problemami mierzą się na co dzień, co pozwala nam przełożyć te wyzwania na język konkretnych rozwiązań architektonicznych.

Czy istnieją już w Polsce lub za granicą budynki i wnętrza, które można uznać za dobre przykłady projektowania z myślą o osobach z ADHD?

 Tak, zarówno w Polsce, jak i za granicą powstają już budynki oraz wnętrza projektowane z uwzględnieniem potrzeb osób z ADHD i innych osób neuroróżnorodnych. Temat ten jest obecnie najlepiej rozwinięty w projektowaniu przestrzeni biurowych, gdzie coraz częściej stosuje się m.in. strefy ciszy, miejsca do pracy indywidualnej, ograniczenie nadmiaru bodźców oraz elastyczne rozwiązania przestrzenne. Świetnym przykładem takiego biura jest siedziba firmy Arup w Warszawie. Zasady projektowania przyjaznego osobom neuroróżnorodnym zaczynają być również wykorzystywane w przestrzeniach mieszkalnych, choć nadal jest to stosunkowo niewielki obszar rynku. Cieszy jednak fakt, że coraz więcej takich rozwiązań pojawia się także w przestrzeniach publicznych i edukacyjnych. Dobrym przykładem są pokoje wyciszenia tworzone na polskich uczelniach, między innymi na Politechnice Gdańskiej.

Czy rekomendacje będą dotyczyły wyłącznie nowych inwestycji, czy poradnik pomoże także w niedrogim dostosowaniu już istniejących szkół, mieszkań i przestrzeni publicznych?

 Nasz poradnik ma być przede wszystkim praktyczny i dostępny dla każdego, dlatego skupiamy się na niskobudżetowych adaptacjach. Pokazujemy, jak za pomocą prostych zmian - takich jak odpowiednie zasłony, zamykane szafki redukujące chaos wizualny czy wydzielenie kącika wyciszenia za pomocą parawanu - diametralnie poprawić komfort dziecka. Zależy nam na rozwiązaniach, które rodzice i nauczyciele mogą wprowadzić szybko i bez dużych nakładów finansowych.

Jakie znaczenie dla realizacji poradnika ma udział w projekcie Uczelnie Przyszłości oraz wsparcie i koordynacja ze strony Biura Młodych Naukowców Politechniki Gdańskiej?

Udział w projekcie Uczelnie Przyszłości pozwolił nam przekształcić studencki pomysł w rzetelny, interdyscyplinarny projekt badawczy. Dzięki wsparciu Biura Młodych Naukowców PG zyskałyśmy opiekę merytoryczną ze strony Pani dr inż. arch. Dominiki Wróblewskiej, prof. uczelni. Również fundusze na badania oraz możliwość dotarcia do szerszego grona odbiorców. To dla nas ogromne wyróżnienie i dowód na to, że nasza uczelnia chętnie wspiera inicjatywy, które łączą naukę z realną pomocą społeczną.

Więcej o projekcie

„Przestrzeń przyjazna osobom z ADHD – poradnik projektowy” jest realizowany w ramach ogólnopolskiego projektu „Uczelnie Przyszłości”. Działania projektu na Politechnice Gdańskiej koordynuje Biuro Młodych Naukowców, a jego kierownikiem na PG jest dr hab. inż. Mariusz Kaczmarek, prof. uczelni, prorektor ds. kształcenia. Instytucją koordynującą projekt jest Narodowe Centrum Badań i Rozwoju.