Rzetelność badań naukowych to prowadzenie badań naukowych w taki sposób, który zagwarantuje ich wysoką jakość, zapobiegnie nadużyciom oraz pozwoli mieć zaufanie do stosowanych metod i wyników badań. Celem prowadzenia badań jest systematyczne zdobywanie wiedzy, prowadzące do dalszego rozwoju nauki i podnoszenia jakości kształcenia, dlatego prowadzone badania muszą być wiarygodne i przeprowadzone w przejrzysty sposób. Rzetelne prowadzenie badań wymaga, aby każda z zaangażowanych w nie osób przestrzegała wysokich standardów praktyk naukowych, etycznych, organizacyjnych i prawnych obowiązujących w danej dziedzinie. Dotyczy to wszystkich etapów prowadzonych badań, od gromadzenia i przechowywania danych aż do przedstawienia i opublikowania ostatecznych wyników. Rzetelne prowadzenie badań jest odzwierciedleniem zarówno samego projektu badawczego czy publikacji, ale także danej instytucji, jej naukowców i szerszej społeczności badawczej.
Zasady rzetelności badawczej
- Wiarygodność – zapewnienie jak najwyższej jakości badań poprzez ich właściwe skonceptualizowanie, prawidłowe prowadzenie i zarządzanie, dobranie odpowiedniej metodologii, poprawną analizę danych
- Uczciwość – w opracowywaniu, podejmowaniu, recenzowaniu, raportowaniu i komunikowaniu badań w sposób przejrzysty, uczciwy i obiektywny
- Szacunek – dla współpracownic i współpracowników, uczestników i uczestniczek badań naukowych, społeczeństwa, ekosystemów, dziedzictwa kulturowego i środowiska
- Odpowiedzialność – za badania podczas całego procesu badawczego, od pomysłu do momentu publikacji wyników, za ich organizację i zarządzanie nimi, szkolenia, nadzór i mentoring oraz wpływ badań na społeczeństwo
Dobre praktyki w zakresie rzetelności badań naukowych
- Tworzenie środowiska badawczego opartego na wzajemnym szacunku i promującego wartości takie jak sprawiedliwość, różnorodność i integracja. Instytucje i organizacje badawcze powinny być wolne od nadmiernych nacisków na naukowców, pozwalają im pracować niezależnie i zgodnie z zasadami dobrej praktyki badawczej, wyznaczonymi przez jasne procedury. Systemowe wspieranie infrastruktury do generowania, zarządzania i ochrony danych i materiałów badawczych we wszystkich ich formach, które są niezbędne do odtwarzalności, identyfikowalności i rozliczalności.
- Zapewnienie naukowcom szkoleń w zakresie projektowania badań, metodologii, analizy, rozpowszechniania i komunikacji, a także etyki i rzetelności badań na wszystkich szczeblach kariery. Dla młodych naukowców mentorami i opiekunami powinni być doświadczeni naukowcy.
- Badacze powinni projektować, przeprowadzać, analizować i dokumentować badania w staranny, przejrzysty i przemyślany sposób. Jeśli badania prowadzone są w ramach przyznanego grantu, naukowcy są zobowiązani do właściwego i świadomego wykorzystania funduszy, udostępniania swoich wyników w sposób otwarty i przejrzysty oraz poszanowania poufności danych lub innych ustaleń, gdy jest to prawnie wymagane. Raportowanie wyników odbywa się zgodnie z przyjętymi normami i umożliwia weryfikację lub replikację.
- Badacze, podczas prowadzonych badań z uczestnikami i przedmiotami badań (ludzkimi, zwierzęcymi, kulturowymi, biologicznymi, środowiskowymi lub fizycznymi) muszą postępować zgodnie z przepisami prawa i zasadami etyki. Do nich należy również rozpoznanie potencjalnych szkód i zagrożeń związanych z badaniami i ich zastosowaniem oraz obowiązek zapobiegania/łagodzenia możliwych negatywnych skutków.
- Naukowcy i instytucje badawcze zapewniają odpowiednie zarządzanie i ochronę wszystkich danych, metadanych i innych materiałów badawczych przez odpowiedni i jasno określony czas ich przechowywania. Dostęp do danych powinien być tak otwarty, jak to możliwe, i tak zamknięty, jak to konieczne, zgodny z zasadami FAIR. Informacja o dostępie i zgodzie na korzystanie z danych i metadanych powinna być podana w przejrzysty sposób.
- Za rzetelność badań i ich wyników odpowiadają wszyscy partnerzy biorący udział we współpracy. To oni uzgadniają i monitorują standardy dotyczące rzetelności badawczej, prawa i przepisów, które będą miały zastosowanie, ochrony własności intelektualnej współpracowników oraz procedur postępowania w przypadku konfliktów i możliwych przypadków niewłaściwego postępowania.
- Autorzy formalnie zgadzają się na kolejność autorstwa, uznając, że samo autorstwo opiera się na: znaczącym wkładzie w projekt badań, gromadzeniu odpowiednich danych, ich analizie i/lub interpretacji; opracowaniu i/lub krytycznej recenzji publikacji; zatwierdzeniu ostatecznej wersji publikacji; oraz zgodzie na odpowiedzialność za treść publikacji, chyba że w publikacji określono inaczej.
- Naukowcy odpowiedzialnie podchodzą do kwestii związanych z zaangażowaniem i odpowiedzialnością wobec społeczności naukowej, czyli do recenzowania, weryfikacji i oceny, a ich praca jest uznawana i nagradzana przez instytucje badawcze. Przegląd i ocena zgłoszeń do publikacji, finansowania, mianowania, awansu lub nagrody powinna być dokonywana w przejrzysty i uzasadniony sposób.