Architektura, która rozumie ADHD. Studentki PG tworzą poradnik projektowy

Pomysł na stworzenie poradnika pojawił się podczas wizyty studentek w jednej z placówek terapeutycznych. Zauważyły wówczas, że mimo zaangażowania pedagogów codzienną pracę z dziećmi utrudniają bariery związane z organizacją przestrzeni, między innymi hałas, chaos wizualny i męczące oświetlenie.

Obserwacja ta skłoniła autorki projektu do zastanowienia się, w jaki sposób rozwiązania architektoniczne mogą wspierać funkcjonowanie dzieci, zamiast stawać się dla nich kolejnym źródłem przeciążenia. Efektem ich pracy ma być praktyczny poradnik pomagający dostosować otoczenie do zróżnicowanych potrzeb użytkowników.

Projektowanie dla różnych potrzeb sensorycznych

Temat neuroróżnorodności jest studentkom bliski również ze względu na osobiste doświadczenia. Projekt jest konsultowany także z osobą z diagnozą ADHD, która wnosi perspektywę użytkownika bezpośrednio odczuwającego wpływ otoczenia na codzienne funkcjonowanie.

Autorki zwracają uwagę, że zagadnienie neuroróżnorodności nadal rzadko pojawia się w edukacji architektonicznej, choć użytkownicy w różny sposób reagują na światło, dźwięk, kolory i organizację przestrzeni. Projektowanie powinno więc uwzględniać zróżnicowane potrzeby, a nie wyłącznie model uśrednionego odbiorcy.

Hałas, chaos wizualny i brak elastyczności

Do problemów, które mogą utrudniać dzieciom z ADHD koncentrację, naukę i codzienne funkcjonowanie, należą hałas, nadmiar bodźców wzrokowych oraz niewystarczająca elastyczność wnętrz.

W szkołach ograniczeniem może być tradycyjny, sztywny układ ławek, który utrudnia zaspokojenie potrzeby ruchu. W warunkach domowych problemem bywają natomiast zbyt skomplikowane systemy przechowywania. Zamiast pomagać dziecku w organizacji, mogą sprawiać, że utrzymanie porządku staje się jeszcze trudniejsze.

Zdaniem studentek przestrzeń nie jest neutralnym tłem codziennych aktywności. Migoczące światło, pogłos lub nadmiar bodźców mogą zwiększać napięcie i rozdrażnienie. Z kolei właściwe wyciszenie akustyczne pomieszczenia, dostęp do naturalnego światła czy widok na zieleń mogą sprzyjać poczuciu komfortu i skupieniu.

Od akustyki po układ funkcjonalny

W ramach projektu studentki analizują czynniki oddziałujące na poszczególne zmysły, w tym akustykę, natężenie i barwę oświetlenia, kolorystykę oraz faktury materiałów wykończeniowych. Ważnym zagadnieniem jest także właściwy podział pomieszczeń na strefy funkcjonalne.

W jednym pokoju można na przykład wyraźnie oddzielić miejsce przeznaczone do nauki od przestrzeni służącej odpoczynkowi, wyciszeniu i spaniu. Analizie podlega również ergonomia mebli umożliwiających kontrolowany ruch, takich jak pufy i siedziska sensoryczne. Studentki zwracają ponadto uwagę na to, co znajduje się w polu widzenia dziecka podczas nauki i wykonywania codziennych czynności.

Celem projektu nie jest jednak tworzenie wnętrz całkowicie pozbawionych bodźców. Osoby z ADHD mogą być na nie wrażliwe, a jednocześnie potrzebować odpowiednio dobranej stymulacji. Rozwiązaniem ma być więc elastyczna przestrzeń, która daje użytkownikowi możliwość wyboru.

Neutralna baza, na przykład stonowane ściany, może zostać uzupełniona regulowanym oświetleniem oraz łatwo dostępnymi elementami sensorycznymi. Dzięki temu dziecko będzie mogło w pewnym zakresie dostosowywać otoczenie do swoich aktualnych potrzeb.

Wiedza oparta na doświadczeniach użytkowników

Ważną częścią projektu są rozmowy z rodzicami, psychologami, pedagogami, nauczycielami oraz osobami z ADHD. Studentki prowadzą wywiady i zbierają dane za pomocą ankiet, aby lepiej poznać problemy pojawiające się w codziennym funkcjonowaniu.

Zebrane informacje mają zostać przełożone na konkretne rozwiązania architektoniczne. Autorkom zależy, aby rekomendacje nie wynikały wyłącznie z teorii, lecz odpowiadały na potrzeby osób korzystających na co dzień ze szkół, mieszkań, gabinetów terapeutycznych i innych przestrzeni.

Rozwiązania uwzględniające potrzeby osób neuroróżnorodnych są już stosowane między innymi w przestrzeniach biurowych. Należą do nich strefy ciszy, miejsca przeznaczone do indywidualnej pracy, ograniczenie nadmiaru bodźców oraz elastyczne układy funkcjonalne.

Podobne zasady zaczynają być wykorzystywane również w przestrzeniach mieszkalnych, edukacyjnych i publicznych. Przykładem są pokoje wyciszenia tworzone na polskich uczelniach, w tym na Politechnice Gdańskiej.

Rozwiązania możliwe do wprowadzenia od zaraz

Poradnik nie będzie skierowany wyłącznie do osób projektujących nowe budynki. Studentki chcą pokazać także niedrogie sposoby dostosowania już istniejących szkół, mieszkań i przestrzeni publicznych.

Wśród proponowanych rozwiązań znajdują się odpowiednie zasłony, zamykane szafki ograniczające chaos wizualny czy wydzielenie miejsca wyciszenia za pomocą parawanu. Rekomendacje mają być możliwe do zastosowania przez rodziców i nauczycieli bez konieczności ponoszenia dużych nakładów finansowych.

Od studenckiego pomysłu do interdyscyplinarnego projektu

„Przestrzeń przyjazna osobom z ADHD – poradnik projektowy” jest realizowany w ramach ogólnopolskiego projektu „Uczelnie Przyszłości”. Jak podkreślają studentki, udział w programie umożliwił przekształcenie ich pomysłu w interdyscyplinarny projekt badawczy.

Biuro Młodych Naukowców PG zapewnia zespołowi wsparcie merytoryczne i organizacyjne. Projekt umożliwia również prowadzenie badań oraz dotarcie z ich wynikami do szerszego grona odbiorców.

Kierownikiem projektu na Politechnice Gdańskiej jest dr hab. inż. Mariusz Kaczmarek, prof. uczelni, prorektor ds. kształcenia. Instytucją koordynującą projekt jest Narodowe Centrum Badań i Rozwoju.

Efektem pracy studentek ma być ogólnodostępny poradnik zawierający rozwiązania możliwe do wykorzystania przez architektów, rodziców, nauczycieli, pedagogów i osoby odpowiedzialne za organizację przestrzeni edukacyjnych, mieszkalnych oraz publicznych.