Historia Biblioteki | Politechnika Gdańska

Biblioteka Politechniki Gdańskiej powstała w 1904 r. wraz z Politechniką (wówczas Königliche Technische Hochschule zu Danzig, w okresie Wolnego Miasta i pod okupacją o zmiennej nazwie). Posiadała zróżnicowany księgozbiór, odpowiadający różnorodności oferty edukacyjnej uczelni, która kształciła zarówno w zakresie przedmiotów technicznych, jak i humanistycznych.

Pomieszczenia biblioteczne znajdowały się na parterze głównego budynku TH Danzig pośrodku tylnej części. Magazyn miał powierzchnię około 200 m² (trzy kondygnacje z podwójnymi regałami Lipmanna, powierzchnia użytkowa dla ok. 50 do 58 000 woluminów), czytelnia posiadała 36 stanowisk pracy (ok. 90 m²), wypożyczalnia książek była jednocześnie biurem urzędnika biblioteki (ok. 45 m²), a na końcu znajdował się pokój dla wykładowców (ok. 28 m²).

W 1923 r. decyzją Senatu Wolnego Miasta Gdańska Biblioteka Politechniki otrzymała składający się z około 30-35 000 woluminów księgozbiór założonego w 1742 Towarzystwa Przyrodniczego w Gdańsku. Zawierał on m.in. cenne starodruki oraz rękopisy, nierzadko białe kruki. W tym momencie zbiory Biblioteki jako całości wynosiły 100 tys. woluminów.

W 1924 r. podjęła współpracę międzybiblioteczną z Biblioteką Miejską Wolnego Miasta: książki można było czytać, zamawiać i zwracać wzajemnie w obu instytucjach. Współpraca z Biblioteką Miejską rozwiązywała problem braku większej ilości pozycji z nauk humanistycznych.

W miarę rozrastania się Biblioteki korytarze zapełniały się książkami. Do czytelni dobudowano dwa dodatkowe pomieszczenia, tak, że w roku akademickim 1929/30 dostępnych było około 100 stanowisk pracy.

Obok biblioteki głównej swoje zbiory biblioteczne posiadało 29 instytutów uczelnianych. W 1945 r. w ślad za opuszczającymi miasto profesorami, ewakuowano drogą morską archiwum, część politechnicznej aparatury i cenne książki ze zbiorów Biblioteki. Zapakowane w 500 skrzyń, odpłynęły 27 stycznia na statku "Deutschland" do Kilonii. Zbiory, które wywieziono do Niemiec trafiły w większości do Schmalkalden w Turyngii. Część, głównie rękopisów i wczesnych druków ze zbiorów biblioteki Towarzystwa Przyrodniczego, odnalazło się w bibliotece państwowej (potem uczelnianej) w Bremie. W głównym budynku spłonęły zbiory liczące ponad 100 000 woluminów, których nie wywieziono. To samo dotyczy większości bibliotek podręcznych katedr i instytutów.

Po przejęciu uczelni przez Grupę Operacyjną Ministerstwa Oświaty i wyborze władz Politechniki zatrudniono trzy osoby do uruchomienia Biblioteki Centralnej (od 1950 Biblioteki Głównej). Ze względu na zniszczenie środkowej części Gmachu Głównego trzyosobowy zespół funkcjonował na parterze bocznego skrzydła gmachu w dwu pokojach i przedpokoju, gdzie na 66 m² mieściły się magazyn, biuro, czytelnia i wypożyczalnia, a książki układane były też na podłodze.

Pierwsze prace polegały na rewindykacji, zabezpieczeniu, posortowaniu i inwentaryzacji ocalałego księgozbioru. Sprowadzono zasoby ukryte w Świnczu, pozyskano też pozycje z niemieckich bibliotek podworskich, klasztorów (Starogard Gdański, Bydgoszcz, Kartuzy), księgozbiór ze szkoły budowlano-mechanicznej w Zgorzelcu oraz z darów, między innymi byłych profesorów i pracowników Politechniki. Z księgozbioru Towarzystwa Przyrodniczego w Gdańsku pozostało jedynie 126 pozycji. Skontrum w 1946 wykazało 26 000 woluminów, po selekcji w 1948 pozostawiono 9 600 tomów zgodnych z profilem Biblioteki (resztę przekazano innym bibliotekom).

Założono katalogi: rzeczowy, przedmiotowy i alfabetyczny, specjalny, działowy dla matematyki, architektury, fizyki oraz podręczny w czytelni. Sporządzono też centralny katalog zbiorów katedr poszczególnych wydziałów. Ze względu na charakter zbiorów w 1950 wprowadzono (decyzją Komisji Bibliotecznej Senatu Politechniki) nowy katalog przedmiotowy, opracowany przez dyrektora Biblioteki. Zastąpił on stosowany w innych bibliotekach katalog oparty na Uniwersalnej Klasyfikacji Dziesiętnej.

Podjęto także działania rekonstrukcyjne zniszczonej części Gmachu Głównego, w której mieściła się Biblioteka: inż. arch. Jerzy Winnicki zaprojektował czytelnię, wypożyczalnię i katalogi. Pod kierunkiem prof. Witolda Minkiewicza prace budowlane zakończono w 1950: zwiększono metraż biblioteki, zmieniono układ holu, korytarzy i pomieszczeń.

Zasadnicze zmiany w funkcjonowaniu biblioteki przyniosła informatyzacja zapoczątkowana w 1990, kiedy to Pracownicy Biblioteki Wojciech Charkin i Lech Zięborak opracowali "Koncepcję komputeryzacji procesów biblioteczno-informacyjnych w Bibliotece Głównej". Dokonano wyboru oprogramowania, konfiguracji i montażu komputerów IBM PC oraz opracowano schemat sieci komputerowej w bibliotece.

Od 1991 r. Biblioteka Główna wdrażała i rozwijała własny zintegrowany system komputerowy APIS, który umożliwiał tworzenie baz danych dotyczących wydawnictw zwartych i ciągłych. System gwarantował pełny dostęp do informacji o zasobach biblioteki, jak również ich udostępnianie. W 1997 r. został zainstalowany i uruchomiony system sieciowego udostępniania baz danych na CD-ROM-ach o nazwie Infoware CD/HD firmy Info Technology Supply. System umożliwiał dostęp do baz CD-ROM znajdujących się w Bibliotece przez sieć komputerową Politechniki oraz Trójmiejską Akademicką Sieć Komputerową (TASK).

Pierwotnie zbiory na CD były tańsze od Internetu, bo ten opierał się na telefonii, co z czasem uległo zmianie, dlatego najpierw pojawiły się czasopisma, normy i patenty na płytach CD, które nadal jednak zajmowały sporo miejsca. Później część zbiorów (czasopisma, książki czy patenty) została udostępniona w sieci, osobno lub coraz częściej w postaci naukowych baz danych – bibliograficznych, abstraktowych i pełnotekstowych (z możliwością pobrania bądź wydruku poszczególnych tekstów, artykułów czy rozdziałów książek).

W kolejnych latach rozwijano systemy komputerowe, katalogi i zasoby zbiorów cyfrowych. Coraz większą rolę grały media społecznościowe, organizowano szkolenia od podstawowych – dla studentów zaczynających naukę – po wysokospecjalistyczne dla doktorantów i pracowników Politechniki. Biblioteka organizowała wystawy, spotkania i konferencje naukowe. Jednocześnie rozwijano zbiory tradycyjne, tworzono nowe pomieszczenia dla filii Biblioteki i przekształcano czytelnie w Bibliotece Głównej, dostosowując je do zmieniających się potrzeb.